Zero Base is mislukt
Na ruim tien jaar wachten, vele wetsvoorstellen, protesten en gerechtelijke uitspraken werden er in 2003 negen kavels verdeeld onder de noemer ‘Zero Base’. Op 26 mei kregen de zenders te horen of ze semi-landelijk mochten uitzenden via de ether. De overheid dacht flink te kunnen cashen door ruim 300 miljoen euro binnen te slepen. Helaas zijn de gevolgen van die inhaligheid desastreus gebleken. De meeste stations zijn noodlijdend en ook de staat zelf krijgt de rekening gepresteerd.
Op 1 juni 2003 werd Zero Base van kracht. RTL Nederland kreeg twee kavels toebedeeld: één voor Yorin FM en één voor RTL FM. Sky Radio kreeg er één voor zichzelf en één voor een nieuw radiostation dat oudere muziek moest draaien. Door deze beslissing werd Radio 10 FM van de FM geknikkerd, terwijl er jarenlang gebouwd was aan deze zender. In zes dagen tijd moesten er nieuwe stations uit de grond worden gestampt. Het is daarom ook niet verwonderlijk dat Sky heeft geprobeerd om 10 FM over te nemen, maar dat ketste na een aantal dagen af met een knetterende ruzie tussen De Zwart en Lathouwers.
Er was dus op 1 juni geluid te horen op RTL FM en Radio 103 (de zender die tegenwoordig als Radio Veronica door het leven gaat), maar achter de schermen moesten operaties uitgevoerd worden waar je normaal gesproken ruim de tijd voor neemt. Denk aan het aantrekken van een dj-ploeg, het creëren van zenderondersteunende afdelingen zoals sales en redactie en het uitstippelen van een format. Het is uiteindelijk ook wel gebleken dat het snel opbouwen van stations niet lukt, want Sky Radio begon pas een paar maanden later met Radio Veronica en RTL heeft RTL FM meermaals omgebouwd voordat de juiste koers was gevonden. De licenties moesten echter wel betaald worden.
Cash machine
De verdeling bestond uit drie componenten: het businessplan, een programmatische toets en een financieel bod. Door die laatste component lokte de overheid extreme biedingen uit. Noordzee FM was koploper door 80 miljoen euro te bieden, wat neerkomt op 10 miljoen per jaar. Sky Radio en Radio 538 boden wat minder, maar nog steeds praten we over tientallen miljoenen. Hierdoor zijn meerdere stations over de kop gegaan, kijk maar eens naar de overnamegolf eind vorig jaar en begin dit jaar. De situatie is nu zo dat de meeste stations zulke zware lasten hebben, dat het schier onmogelijk is om winst te maken. Op dit moment zijn alleen Radio 538, Sky Radio en BNR Nieuwsradio in staat om zwarte cijfers te presenteren. Yorin FM en RTL FM leden samen in 2004 een verlies van 15 miljoen, dus het mag geen wonder heten dat eigenaar RTL van ze af wilde.
De financiële zorgen zijn niet alleen funest voor de boekhouding, maar ook voor de innovatie. Vrijwel geen enkel station wil nieuwe dingen doen, zoals het opzetten van internetradio, het aanbieden van podcasts en het uitzenden via DAB. Dat is logisch, want in acht jaar tijd moet er winst gemaakt worden. Het is ook slecht voor de ontwikkeling van DJ’s. Jonge jocks als Wim van Helden van Q-music krijgen tijdslots toegewezen waarop ze vrijwel niets mogen zeggen. Alleen bij 3FM is er enigszins de ruimte om wat te doen met je talent, maar bij de commerciële zenders zit je in zo’n strak keurslijf dat het vrijwel onmogelijk is om beter te worden. Pas als je eenmaal op drive-time zit, krijg je wat meer vrijheden. Het gevolg is dat er nu een generatie DJ’s ontstaat die bijna allemaal niet geschikt zijn om een goede ochtend- of middagshow te maken. Natuurlijk zijn er uitzonderingen zoals Giel Beelen, Timur Perlin en Dennis Ruyer, maar voor de meeste anderen zal het moeilijk worden.
Eindelijk iets anders op je radio
De staat wilde onderscheidende stations, gezien het aantal geclausuleerde kavels. Gewerkt heeft het niet, want hoewel elke zender zichzelf anders vindt dan de rest, is dat natuurlijk onzin. Voor de gemiddelde luisteraar is het verschil tussen Q-music, Radio 538 en SLAM!FM marginaal. De één heeft een wat jonger profiel dan de ander, maar in principe vissen ze allemaal in dezelfde vijver. Tel daar nog eens bij op dat ook de overheidszenders Radio 2 en 3FM in het vaarwater van de commerciëlen zitten.
De programmatische toets is ook niet goed verlopen. 100%NL en ID&T Radio (tegenwoordig SLAM!FM) hebben formats ingestuurd die totaal onrealistisch zijn. SLAM!FM is slim geweest, want doordat enkele ambtenaren hebben zitten slapen, heeft de zender het voor elkaar gekregen om de regels te kunnen ontwijken. Na veel rompslomp mag het non-stop hits uit de top 40 draaien op een kavel dat daar absoluut niet voor was bedoeld. In de regels staat dat maximaal 7,5% van de zendtijd gevuld mag worden met hits. De rechter heeft bepaald dat de eigen bewerkingen van een nummer niet mogen, maar dat ‘edits’ van de platenmaatschappijen (zoals de welbekende radio-edit) wel gedraaid mogen worden als niet-hit. Het gevolg is dat ook Madonna en andere platen uit de Top 40 gewoon op SLAM!FM te horen zijn.
Met Radio.NL-collega Jasper heb ik daarover gechat en toen ik uitlegde hoe de overheid wilde dat de regels geïnterpreteerd zouden worden, merkte hij op dat je dan een onbeluisterbaar station zou krijgen. Dat is ook wel gebleken, want ID&T Radio volgde de regels, maar behaalde slechts een half procent marktaandeel. Ondertussen verdween er wel twee miljoen euro. Een andere interessante uitspraak van de rechter is dat geklets van een DJ niet telt als spraak wanneer er muziek onder wordt gezet. Op SLAM!FM mag 5% van de tijd gepraat worden. Uit de uitspraak van de rechter concludeerde Jasper dat SLAM!FM dus gewoon talkradio zou kunnen worden.
100% Blunder
De laatste blunder is die rond RTL FM en 100%NL geweest. Kavel A9 was bedoeld voor zenders met voornamelijk Nederlandstalige muziek. RTL FM bood 35 procent van deze muziek, 100%NL 70 procent. Toch zit daar volgens de staat geen duidelijk verschil tussen. Inmiddels weten we dat deze stelling keihard onderuit is gehaald waardoor RTL FM plaats heeft moeten maken voor 100%NL. Zoals ik al zei is het onrealistisch dat 100%NL winst gaat maken, omdat het veel teveel Nederlandstalige muziek moet draaien. Toch was het argument van de overheid om 100%NL onderuit te trappen het geboden percentage, niet het businessplan. Het heeft de overheid veel gezichtsverlies opgeleverd, maar niet alleen dat. RTL zal over een aantal maanden ongetwijfeld een forse schadevergoeding van enkele tientallen miljoenen eisen. Het is volledig terecht als RTL dat geld krijgt, want het heeft vele onkosten gemaakt om na een aantal jaar winst te maken. Dat gaat nu niet door en dat kost geld.
Je zou verwachten dat de overheid na zoveel jaren werk met een goede oplossing zou komen, maar niets is minder waar. De meeste stations lijken op elkaar, van vooruitstrevendheid is geen sprake en de financiële problemen zijn enorm. De overheid dacht even flink te kunnen cashen, maar doordat het straks een schadevergoeding moet betalen aan RTL, raakt het ook heel veel geld kwijt. De conclusie van dit alles is dat Zero Base een complete ramp is gebleken voor iedereen.
Tags: 2006, Columns, Joost Strootman, Radio, Zero Base
Categories:
Nieuws