In 2010 is het 36 jaar geleden dat de popzender Radio Veronica het zwijgen werd opgelegd. In Augustus is het 43 jaar geleden dat de Engelse regering een einde maakte aan de populaire zeezenders als London, Caroline en 390.  Een tijdperk waarin ruim een dozijn zenders in een grote behoefte voorzagen, die bij de luisteraars leefde. Plotseling kwam door overheidsingrijpen een eind aan deze vrije omroepzenders. 15 augustus 1967 was in Engeland the day that music died. 31 augustus 1974 was Nederland aan de beurt en zweeg de zender Veronica na ruim veertien jaar trouwe dienst.

Toen Radio Veronica in april 1960 met haar uitzendingen begon brak een nieuwe periode aan in het rustige oubollige Nederlandse radiowereldje. Niemand geloofde in het project: het was tè gedurfd, de adverteerders zouden wel wegblijven. er zat te veel risico in, enfin, de lijst van bedenkingen tegen Veronica was meterslang. In het begin had Veronica het inderdaad moeilijk. De eerste uitzendingen stoorden de kustverbindingen. maar na enkele dagen was die moeilijkheid uit de weg geholpen toen Veronica op 192 meter ging uitzenden. De adverteerders moesten ook nog even wennen aan het nieuwe medium. Veronica was het eerste commerciële radiostation in ons land.

Maar na een uiterst succesvolle campagne van het nylonmerk Nur Die. was de stroom niet meer te stuiten. De adverteerders stonden te dringen voor een plaatje in de veelbeluisterde Veronicaprogramma’s. Binnen enkele jaren was Veronica een gevestigd station.

Niet nieuw
Veronica was nieuw voor Nederland, maar het idee was niet nieuw. In Zweden en Denemarken waren enkele jaren eerder al de eerste zeezenders verschenen. Radio Nord van de Zweedse ondernemer Jack Kotschack bediende met succes een miljoenenpubliek in en om Stockholm. Radio Syd van Britt Wadner bezorgde luisteraars in Zuid-Zweden veel plezier en tenslotte zond Radio Merkur uit voor Kopenhagen en omgeving. Deze stations hadden veel succes. Vanzelfsprekend. ook zij speelden in op de behoeften van de luisteraar, ook al klinken hun programma’s nu wel erg ouderwets als we ernaar terugluisteren.

Zowel in Denemarken als in Zweden hadden de overheden al gauw genoeg vande populariteit van deze zeezenders. In beide landen was. en is nog steeds, de hele omroep in handen van een staatsmonopolie en daarbij past een poppiraat heel slecht. In 1962 was het zover: na enkele jaren trouwe dienst werden twee van de drie zenders uit de lucht gehaald. Denemarken maakte het zelfs heel bont. Het schip van Radio Merkur werd in volle zee, in internationale wateren, geënterd en de bemanning gearresteerd. Eén station hield stand. Britt Wadner vocht tegen de Zweedse wetgever. Tevergeefs, want enkele jaren later moest ook zij haar programma’s staken.

België was het volgende land dat een zeezender kreeg. Een Belgische radioveteraan George de Caluwe. die voor de Tweede Wereldoorlog het privé-station Antwerpen geëxploiteerd had, kon na de wereldbrand geen zendvergunning meer krijgen omdat de omroep in handen kwam van het BRT/RTB-monopolie. Het voorbeeld van Veronica volgend, begon hi] in 1962 mei uilzendingen voor de kust van Cadzand onder de naam Radio Uylenspiegel. De zender was geen lang leven beschoren. 16 december werd door een tragische samenloop van omstandigheden het definitieve doodvonnis van dit station ondertekend. Op dezellde dag datexploitant George de Caluwe overleed, werd in het Belgische parlement de anti-zeezenderwet aangenomen, en strandde zijn schip op de Zeeuwse kust.

Gevestigde naam
Inmiddels was Veronica een gevestigde naam in Nederland en de enig overgebleven zender in internationale wateren. Met Pasen 1964 kreeg het Veronica-schip gezelschap. Rond die tijd begon Radio Caroline haar uitzendingen voor de Engelse kust. Caroline was echter niet de eerste zeezender die naar Engeland uitzond. Die eer komt Veronica toe. toen in begin 1961 enkele maanden lang ochtendprogramma’s naar de Engelse oostkust werden uitgezonden. De adverteerders bleven echter weg en Veronica werd weer helemaal Hollands.

Caroline veroverde Engeland stormenderhand. Na drie weken wist het onderzoekinstituut Gallup al te melden dal de zender maar liefst zeven miljoen luisteraars telde! De adverteerders namen ook nu een afwachtende houding aan, maar na enkele maanden kwamen de eersten over de brug. Caroline kreeg al spoedig gezelschap. Enkele weken na de eerste uitzendingen koos de Mi Amigo een ligplaats slechts luttele mijlen verwijderd van de Caroline, en begon uit te zenden als Radio Atlanta. Al spoedig realiseerden beide ondernemingen zich dat ze elkaar onnodige concurrentie aandeden. Radio Atlanta bleef uitzenden op 199 meter als Caroline South en Radio Caroline voer, al uitzendend, naar midden Engeland om als Caroline North het dichtbevolkte gebied rond Liverpool en Manchester van muziek te voorzien.

In 1964 begon ook weer een heel gedurfd avontuur voor de Nederlandse kust. Een groep zakenlieden liet een kunstmatig eiland bouwen vlak voor het strand van Scheveningen. net buiten de territoriale wateren. Het plan was om vanal dit eiland commerciële televisie-uitzendingen te verzorgen. De STER bestond in die dagen nog niet en alle pogingen om van het tweede Nederlandse televisienet een commerciële te maken naar Engels voorbeeld waren gestrand. Op 1 september 1964 was het zover: de eerste officiële tv-programma’s werden uitgezonden door TV-Noordzee vanaf het REM-eiland.

Binnen enkele maanden had de Nederlandse regering echter een wet door het parlement gejaagd, waardoor het mogelijk werd voor de Nederlandse justitie om in te grijpen. 17 december enterde de Nederlandse sterke arm het eiland en werden de uitzendingen van Radio en TV Noordzee gestopt. Enkele jaren later kwam de REM terug; nu als de TROS. Die de vele populaire series van TV-Noordzee voortzette. Opvallend feit is, dat de toenmalige regering het REM-eiland zodanig aanpakte, dat Radio Veronica gespaard bleef!

Engeland
In Engeland ging het voorspoedig met de zendschepen. Toen het eerste ijs gebroken was. werd Engeland binnen een jaartijd plotseling bestookt door een dozijn piratenzenders. De kleurrijke maar weinig succesvolle popzanger „Screamin’ Lord Sutch” bezette één van de kunstmatige eilanden die het Engelse leger in de mond van de Thames gedurende de Tweede Wereldoorlog als uitkijkpost had gebouwd. Daar installeerde hij een kleine zender en begon als Radio Sutch uit te zenden. Zijn programma’s bestonden uit popmuziek en laat op de avond vergastte hij zijn luisteraars op pikante lectuur als Lady’s Chatterry’s Lover (In die tijd nog verboden leesvoer bij de Engelsen!). Het behoeft geen betoog dat dit project weinig kans van slagen had, en al spoedig werd zijn zender overgenomen door Reg Calvert, manager van de Fortunes, die het station omdoopte in Radio City.

Eind 1964 begon Radio London met uitzenden. Dit was de eerste zender die een echt-Amerikaanse aanpak hanteerde: jingles, horizontale programmeringen, korte nieuwsbulletins en een strak Fab Forty formaat, helemaal geënt op de Amerikaanse popradio van dat ogenblik. Het station werd een enorm succes en leverde met Caroline een enorme slag om de luisteraar. Het volgende jaar nog meer nieuwe stations: Radio 270 voor de monding van de rivier de Tyne. Radio Essex voor Essex, Radio Scotland voor Edinburgh, King Radio (later Invicta en tenslotte het populaire easy-listening station Radio 390) voor Londen, de stroom hield niet op. Voorjaar ’66 zou de echte grole klapper komen. Een aantal Amerikaanse zakenlui had tonnen geïnvesteerd in een nieuw schip waarvandaan twee zenders zouden opereren. Eén zou als Swinging Radio Engeland 24 uur per dag pop gaan uitzenden en de ander als Brittain Radio de hele dag easy-listening. Mei 1966 kwamen beide zenders inderdaad in de lucht, maar de onderneming werd een complete mislukking. Beide stations waren tè Amerikaans georiënteerd, kregen weinig luisteraars en konden hun broodnodige adverteerders wel vergeten.

Door het uitblijven van succes verzetten de eigenaars al spoedig de bakens. Britain Radio werd Radio 355 om te concurreren met de populaire Radio 390 en England begon als Radio Dolfijn Nederlandse programma’s uit te zenden. Aanvankelijk ook als easy-listening zender, maar daar bleek niet zoveel behoefte aan in ons land. Wederom werd het formaat gewijzigd: nu zond het station als Radio 227 popprogramma’s uit met als deejays o.a. Tom Collins en Lex Harding. Ondanks deze beide krachten wist de zender nauwelijks luisteraars van Veronica weg te trekken en kwamen beide presentatoren uiteindelijk bij hun aanvankelijke concurrent terecht. Daar kwamen ze gelukkig beter uit de verf.
[slideshow=25]

Niet stil
Inmiddels zat de Engelse overheid niet stil. In alle rust had de Engelse regering een wet tegen de zeezenders voorbereid die op 15 augustus 1967 in werking trad. Toen was het gauw gedaan met de pret voor de Engelse kust: alle zenders op twee na verdwenen uit de lucht. Alleen Caroline-baas, de Ier Ronan O’Rahilly, verzette zich. Zijn beide schepen, de Caroline North en South bleven uitzenden. Een kantoor werd geopend in Amsterdam, maar helaas voor Ronan bleven de adverteerders uit. Na enkele maanden werden zijn beide schepen wegens een enorm hoog opgelopen schuld naar de haven van IJmuiden gesleept. Veronica was wederom de enige overgebleven zender op de Noordzee. Maar die rust duurde maar een paar jaar.

In de jaren zeventig speelde een heel nieuw hoofdstuk in de historie van de zeezenders zich af, voornamelijk voor de Hollandse kust. Radio Noordzee, Capital Radio, Radio Atlantis en Radio Mi Amigo zijn de hoofdrolspelers hierin. In januari 1970 voer het zendschip de Mebo 2 de Rotterdamse haven uit. Het was het mooiste en best uitgeruste zendschip dat ooit gebouwd werd. Aan boord bevonden zich maar liefst vier zenders: een 100 kW middengolfzender (Veronica zond met nooit meer dan 10 kW uit, ter vergelijking!), twee kortegolfzenders en een FM-zender voor lokaal gebruik. Het hele project kostte de Zwitserse eigenaars Meister en Bollier ongeveer één miljoen gulden. Maar ondanks de enorme hoeveelheid geld die beide heren in hun zendschip gestoken hadden, waren de beginjaren van Radio Noordzee weinig gelukkig. Er werden Duitse en Engelse programma’s uitgezonden, de zender veranderde om de haverklap van golflengte, het schip verhuisde voortdurend van ligplaats, de Engelse PTT stoorde de uitzending, de lijdensweg van Noordzee leek zonder einde totdat de zender in november 1970 voorlopig de uitzendingen staakte. Het was de eigenaars nooit gelukt ook maar één adverteerder te vinden.

Ondertussen begon ook een internationale radioclub, de International Broadcasters Society, een ongelukkig radioavontuur, Capital Radio. Deze club begon als eerste een zender met duidelijke politieke oogmerken: propageerde een vrije omroep, gebaseerd op het vrije ondernemersschap, geheel vrij van overheidscontrole. Als format werd een non-stop easy-listening programmering gekozen. Het hele Capital-project viel al spoedig in het water. De boot bleek te klein om de grote antenne te dragen, het vermogen van de zender was veel te zwak en tot overmaat van ramp liep het zendschip ook nog eens op de Hollandse kust.

Huurcontract
In januari 1971 begon Radio Noordzee weer met uitzenden. Ditmaal hadden de eigenaars de zaak wat beter aangepakt. Met muziekuitgeverij Basart-Strengholt hadden ze een huurcontract afgesloten, waardoor deze overdag voor Hollandse programma’s zou zorgen. In de avonduren zou het station op Engeland gerichte programma’s uitzenden. Dit bleek een gouden formule. In korte tijd wist Noordzee zich een plaats te verwerven naast Veronica en Hilversum 3, ook al kwamen ze qua luistercijfers altijd pas op de derde plaats.

Eind 1972 begon het zendschip Mi Amigo aan een heel nieuw leven. Na jaren verwaarloosd te hebben gelegen in de haven van IJmuiden, werd het schip opgekocht door enkele free radio-fanaten, die zogenaamd een „museum” van het schip wilden maken. De waarheid kwam in september al aan het licht, toen het schip voor de kust van Scheveningen begon uit te zenden. Nederland was een derde zeezender rijker: Radio Caroline in het Nederlands.

De onderneming liep echter volkomen schipbreuk en leek na een muiterij van de bemanning een verloren zaak. Ronan O’Rahilly had echter weer de hand weten te leggen op zijn oude eigendom en probeerde de nodige financiën bij elkaar te krijgen om weer voor regelmatige programma’s te zorgen. Hij kreeg onverwachte hulp in april 1973. Net toen het Nederlandse parlement op het punt stond de anti-Veronica-wet te behandelen in een hoorzitting strandde de Norderney en moesten op dit kritieke moment de uitzendingen gestopt worden. Ronan bood gul zijn schip aan om als tijdelijk onderdak te dienen. Er moest echter heel wat aan zijn Mi Amigo verbeterd worden en dat gebeurde dan ook: van 11 tot en met 18 april, de dag van de hoorzitting, zond Veronica vanaf de Mi Amigo uit. Gelukkig was op die dag de Norderney ook weer helemaal opgeknapt en begon Veronica weer vanaf het eigen schip te zenden.

Belgische zakenman
Voorzien van een opgeknapt schip, sloot Ronan vervolgens een contract met de Belgische zakenman Adriaan van Lanschot, die overdag zendtijd kocht als Radio Atlantis. Nadat het contract afliep begon Van Lanschot van een eigen schip uit te zenden. Ondertussen had een Belgische wafelbakker Sylvain Tack de zendtijd overgenomen: Radio Mi Amigo was geboren.

In 1974 werd door het Nederlandse parlement het doodvonnis getekend over de Nederlandse zeezenders. 31 augustus 1974 was de fatale datum waarop een tijdperk afgesloten werd. The day that music died… en daarmee is geen woord te veel gezegd, want het zou tot 1992 duren voordat er een alternatief voor popzenders als Radio Veronica kwam. De Nederlandse regering maakte als laatste van Europa een einde aan een periode van échte popradio. Veronica blikt terug naar deze jaren in het totaalprogramma „The day that music died”. U hoort interviews met vele betrokkenen en u ziet oude film- en televisie-opnamen.

The day the music died | Borkum Riff | Norderney | Mebo II | Ms Olga | Ms King David | Mv Olga Patricia | Uilenspiegel | Galaxy | Mv Magda Maria | Ross Revenge | Frederica |

Meer informatie over de zeezenders o.a. op:

- Stichting Norderney;
- Mediapages
- Zeezenders algemeen
- Soundscapes
- Schriel.nl
- Offshoreradio Club

Tags: Big L, Borkum Riff, Caroline, Frederica, Galaxy, jaren 70, Mebo II, Mi Amigo, ms king David, Ms Olga, mv Magda maria, MV Olga Patricia, Norderney, Radio London, Radio Noordzee, RNI, Ross Revenge, the day the music died, uilenspiegel, Veronica, zeezenders
Categories: Waar was u toen..

This entry was posted on Tuesday, August 31st, 2010 at 8:28 am and is filed under Waar was u toen... You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can skip to the end and leave a response. Pinging is currently not allowed.