Veronica Story

Iedereen kijkt er naar uit, de grootste hits van het moment die achter elkaar de ether in worden geslingerd. Veronica’s Top 40, de enige echte hitlijst in Nederland. Het fenomeen zorgt voor verandering op de vaderlandse radio en groeit uit tot een waar stukje Veronica-nostalgie.

Geboorte van de Nederlandse Top 40
Willem van Kooten, alias Joost de Draaijer, maakt op Radio Veronica het programma ‘Joost mag het weten’, als Veronica-directeur Bull Verweij hem vraagt programmaleider te worden. De jonge dj gaat akkoord, op voorwaarde dat hij heel anders mag gaan programmeren. Hij wil van het nog vrij brave Radio Veronica een echt popstation naar Amerikaans voorbeeld maken.

In 1964 krijgt hij daarom geld voor een studiereis van twee weken naar New York, om te zien hoe daar commerciële radio gemaakt wordt. Van Kooten: “Ik had het idee om een hitparade te doen. Mijn bazen vonden het onzin, maar zeiden ‘ga je gang maar’. Dus ik vertrok naar de moeder aller kunsten op dit gebied. Bij de Top 40-stations WABC en WMCY zag ik hoe zij hun charts opstelden: op basis van hun eigen request line en de verkoop in platenwinkels.” Waarom een Top 40, en geen 30 of 50? “Mijn programma duurde twee uur. Daarin pasten precies veertig singles, plus reclame.” Op 2 januari 1965 presenteert De Draaijer op Radio Veronica de eerste ‘zaterdagmiddaggebeurtenis’. “Vraag ernaar, hij ligt voor je klaar bij je platenhandelaar, het gedrukte exemplaar”: De Nederlandse Top 40 is geboren.

Top 40 door de jaren heen
De hitlijst wordt door Veronica geïntroduceerd als de “Nederlandse Hitparade” en wordt op 21 mei 1966 omgedoopt tot de “Veronica Top 40″. Deze wordt elke zaterdag op Radio Veronica uitgezonden en groeit in de loop der jaren uit tot “De nationale zaterdagmiddaggebeurtenis” in het gelijknamige programma. De Top 40 blijkt enorm succesvol en ontwikkelt zich tot een waar fenomeen. Met het uitzenden van de hitlijst begint Veronica langzamerhand met de verschuiving naar een radiostation voor popmuziek.

Op zaterdagmiddag 31 augustus 1974 wordt voorlopig de laatste Top 40 uitgezonden op Radio Veronica. Het is “the day the music died”, de dag waarop de zeezenders moeten stoppen met hun uitzendingen. De exploitatie van de hitlijst wordt overgenomen door de Stichting Nederlandse Top 40, eigendom van Lex Harding en Rob Out. Op de vier zaterdagmiddagen in september 1974 wordt de Top 40 nog wel uitgezonden op de zeezender Radio Mi Amigo, dat doorgaat met uitzenden en de “anti-Veronicawetten” negeert. Vervolgens neemt de TROS de hitlijst over, waar hij op donderdag te horen is bij Ferry Maat op Hilversum 3.

Terug op het oude nest
De TROS geeft heeft stokje op hemelvaartsdag 1976 weer over aan Veronica. De Top 40 is terug op het oude nest. Vanaf 28 mei zal de hitlijst iedere vrijdagavond in slechts een uur worden uitgezonden door Veronica op Hilversum 3. Eveneens in het jaar 1976 vindt de Top 40 zijn weg naar de televisie. In elk Veronica-programma zal één van de veertig nummers worden getoond. Ook de belangrijke verschuivingen in de top 40 komen voorbij. Snelle stijgers, nieuwkomers en dergelijke worden uitgebreid behandeld. De presentatie is in handen van Lex Harding.

Door het behalen van de C-status krijgt Radio Veronica vanaf oktober 1978 meer zendtijd. De belangrijkste aanwinst is het verkrijgen van de radio uren tussen vier en zes op de vrijdagmiddag. “Daarop kunnen we eindelijk de hele Top 40 gaan uitzenden”, aldus Harding. Als Veronica later in 1982 de B-status bereikt, is er voor de Top 40-uitzending nog meer tijd beschikbaar. 39 uur radio zendt Veronica uit en daarin speelt de hitlijst een belangrijke rol.

De lijst der lijsten
In 1993 besluiten de omroepen op Radio 3 nog maar één hitlijst uit te zenden, om een einde te maken aan het grote aantal lijsten die in de loop der jaren zijn ontstaan. De lijst die overblijft is de Mega Top 100, afgeleid uit de Top 40, die gezamenlijk wordt uitgezonden door de TROS en Veronica op zaterdagmiddag en gepresenteerd door Daniël Dekker en Gijs Staverman. De Top 40 verhuist vervolgens naar Radio 538, waar de hitlijst tot op de dag van vandaag te horen is. Daarnaast zijn de hitnoteringen op zondag te zien bij muziekzender TMF. Ook gaat de legendarische lijst weer als de ‘Nederlandse Top 40’ door het leven, net als in 1974, toen Veronica haar uitzendingen moest stoppen.

Mijlpalen
Sinds de populaire hitlijst door Veronica in het leven is geroepen, is er al veel bereikt en heeft de lijst verschillende memorabele momenten voortgebracht.

Het eerste lustrum wordt in 1970 gevierd met een receptie in het Veronica-gebouw, dat bezocht wordt door een honderdtal artiesten die in de loop der jaren met een plaat in de Top 40 hebben gestaan. In 1974 bereikt Veronica met de lijst haar vijfhonderdste uitzending. Er volgt een jubileumuitgave van de dan nationaal en internationaal erkende Nederlandse hitparade. In 1977 is het tijd voor het volgende feestje, de bekende lijst bestaat dan 12,5 jaar, en zo worden nog verschillende andere jaargangen van de Top 40 uitgebreid gevierd

In augustus 1980 gaat de Top 40 nog even terug naar zijn roots. Een aantal medewerkers van de VOO, waaronder Lex Harding, keren op 29 augustus terug naar de Noordzee. Vanaf de boot worden de Tipparade en de Nederlandse Top 40 vlekkeloos in de ether geslingerd. Lex Harding neemt zoals al jaren geleden door hemzelf was aangekondigd, op 12 mei 1989 op een speciale manier afscheid van de Top 40. Vanaf Curaçao presenteert hij zijn laatste bijdrage via een satellietverbinding. Hij heeft de lijst dan maarliefst 18 jaar gepresenteerd. Erik de Zwart treedt in zijn voetsporen als nieuwe presentator.

Ter ere van het 40-jarig bestaan van de hitlijst zendt Radio Veronica zondag 2 januari 2005 de ‘Ultieme Top 40’ uit. De lijst met de grootste hits uit de afgelopen 40 jaar is samengesteld in samenwerking met De Stichting Nederlandse Top 40. De ‘Ultieme Top 40’ wordt gepresenteerd door Erwin Peters en in het programma doet Radio Veronica DJ Peter Teekamp rechtstreeks verslag van de officiële opening van het “Top 40 plein” in Almere door burgemeester Annemarie Jorritsma en Erik de Zwart.

Het gedrukte exemplaar
“Vraag ernaar, hij ligt voor je klaar bij je platenhandelaar, het gedrukte exemplaar”. Vanaf de tweede uitzending, op 9 januari 1965, is de Top 40-lijst ook wekelijks in gedrukte vorm bij veel platenwinkels verkrijgbaar. De term ‘het gedrukte exemplaar’ sluipt er sinds het begin van Veronica’s hitlijst in Nederland in. Het is de Top 40 op papier, die door veel mensen wekelijks in huis wordt gehaald. Achter sommige van deze lijsten zit een bijzonder verhaal.

Het allereerste exemplaar bijvoorbeeld verschijnt aanvankelijk niet in druk, maar wordt pas veel later alsnog officieel afgedrukt. Ook het gedrukte exemplaar van 26 december 1970 is uniek. Deze top 40 was identiek aan die van de week daarvoor, iets dat verder nog nooit is voorgekomen. Er stond geen énkele stip in, dus elk nummer was op dezelfde plaats blijven staan!

Vanwege een protestactie van Radio Veronica tegen de mogelijke verdwijning van de zender wordt de Top 40 van 30 juni 1973 niet afgedrukt. In plaats daarvan verschijnt er die week een gedrukt exemplaar zonder hitparadenoteringen met dwars daaroverheen de tekst: “OOK DIT VERDWIJNT ALS VERONICA VERDWIJNT” in grote, zwarte letters. Deze Top 40 wordt bovendien nooit uitgezonden door Radio Veronica.

Vanaf 2003 wordt het gedrukte exemplaar tijdelijk niet uitgegeven, vanwege te hoge kosten. Als de Stichting Nederlandse Top 40 in 2005 een samenwerkingsverband aangaat met de Free Record Shop, keert het stukje nostalgie van de Nederlandse Top 40 toch weer terug en is de hitlijst weer op papier verkrijgbaar.

Samenstelling
De Stichting Nederlandse Top 40 is sinds 1974 verantwoordelijk voor het samenstellen en publiceren van de hitlijst. Net als aan de Top 40 zelf, zit ook aan de stichting een Veronica-historie vast. Toen de zeezender het zwijgen werd opgelegd besloten Rob Out en Lex Harding de Top 40 voort te zetten en richtten de Stichting Nederlandse Top 40 op. Sindsdien is deze Stichting, waarvan Harding voorzitter is, verantwoordelijk voor het voortbrengen van de populairste hitlijst van Nederland. In November 2006 neemt voormalig Top 40 presentator Erik de Zwart het roer van Harding over.

De Top 40 wordt samengesteld op basis van verkoopcijfers en airplay. Airplay wil zeggen: hoe vaker een nummer op radio- en televisiestations gedraaid wordt, hoe hoger het in de hitlijst staat. Dit principe wordt in de Top 40 meegeteld sinds 1 juli 1999 en is ingevoerd om de invloed van de dalende singleverkoop op de hitlijst te beperken. Hiervoor was de lijst alleen op de wekelijkse verkoopcijfers gebaseerd. Sinds 2003 worden legaal gedownloade singles ook in de samenstelling van de Top 40 meegewogen.

Bijzonder detail is dat de lay-out van de lijst met de bekende “stippen” sinds het begin van de Top 40 vrijwel hetzelfde is gebleven. In de lijst wordt met een (super)stip aangegeven welke platen zich snel naar de top bewegen. Elke plaat die op een van de nummers 11 tot en met 30 terechtkomt en daarmee drie of meer plaatsen stijgt, krijgt op dat moment een stipnotering. Ook platen die in of naar de top 10 stijgen, krijgen een stipnotering. Naast stipnoteringen worden ook superstipnoteringen toegekend. Is het aantal gestegen plaatsen in de top 10 vijf of meer óf in de top 25 tien of meer, dan wordt een superstip uitgedeeld.

Records
Oneindig veel hits zijn de revue gepasseerd en vele minder bekende en vooral bekende artiesten braken door tot de legendarische recordlijsten van de Top 40. Wie is nou de meest succesvolle artiest en wie stond het langst op nummer één? Hieronder een kort overzicht.

Meest succesvolle artiesten met het aantal weken in de Top 40
1. Madonna, 466 weken
2. The Rolling Stones, 442 weken
3. Beatles, 312 weken

Meeste singlehits
1. BZN, 53
2. Madonna, 50
3. Golden Earring, 46

Meeste nummer 1 hits
1. The Beatles, 16
2. Marco Borsato, 11
3. Abba, 8

Meeste weken op nummer 1
1. Marco Borsato, Dromen zijn bedrog – 12 weken
2. Marco Borsato, Rood – 11 weken
3. Bryan Adams, (Everything I do) I do it for you – 11 weken

Blijvend succes
Nog altijd is de legendarische hitlijst op de radio te horen en neemt de populariteit niet af. Het stukje nostalgie van Veronica is nationaal en internationaal bekend en bringt in Nederland een verandering teweeg wat betreft de Nederlandse popmuziek. Iedereen volgt nog steeds de ontwikkelingen binnen de ‘enige echte’ hitlijst en de Top 40 kluistert al tientallen jaren vele luisteraars aan de radio.

Meer lezen over de Top 40, zie het verhaal van Ben Heersink.