Ik hoop dat Brinkhorst en Van der Laan zich de ogen uit hun kop schamen. RTL FM raakt haar etherfrequenties kwijt, ten gunste van 100%NL. Het intrekken van de licentie van RTL is de apotheose van een blunderfestijn dat zijn weerga niet kent en het hele frequentiedossier is het schoolvoorbeeld van onbehoorlijk bestuur. Het is ronduit schandalig hoe de verantwoordelijke minister en staatssecretaris hun ambtenaren hebben laten prutsen en verschillende bedrijven op deze manier hebben benadeeld. Dit is de definitie van wanbeleid. Het zal wel niet gaan gebeuren, maar het is hoognodig dat er bepaalde mensen een bindend carrière advies gaan krijgen.
Ja Jasper (ex-collega van radio.nl die mijn columns meestal even proefleest), dit is Michiel old skool style. Maar Michiel is dan ook lichtelijk over de zeik over de zoveelste poging van een bak ambtenaren om hun incompetentie te etaleren. Laat ik even tot rust komen en uitleggen waarom ik mij zo opwind.
In 2003, na een jarenlange strijd om de etherfrequenties besloot de Staat, niet gehinderd door enig verstand, om een enorm gedrocht in te zetten om de frequenties te verdelen. De Grote Frequentie Loterij bestond uit een vergelijkende toets en een veiling. Voor de duidelijkheid zal ik de procedure nog even kort uitleggen.
Voor de geclausuleerde kavels, dus de frequenties waar regels aanzitten wat er op uitgezonden mag worden, had de toets twee onderdelen: een programmatische toets en een beoordeling van het bedrijfsplan. De programmatische toets was het belangrijkste. Voor het Nederlandstalige kavel moesten de deelnemers opgeven hoeveel Nederlandstalige, Europese muziek en recente ze wilden draaien. Diegene met een significant beter bod dan de rest had het kavel in handen. Mocht dat geen winnaar aanwijzen, zou er naar het bedrijfsplan worden gekeken. Bot omschreven zou het beste bedrijfsplan dan winnen. Als dat geen winnaar opleverde, zou het financiële bod de doorslag geven. De pecunia’s dus. Overigens: wie voor het bedrijfsplan of het programmatische bod een min kreeg (onvoldoende) lag automatisch uit de verdere procedure.
In de regels stond dat het bod aan Nederlandstalige muziek uiteindelijk het belangrijkste zou zijn. RTL FM bood 35 procent Nederlandstalig, 100%NL bood 70 procent Nederlandstalig en de twee andere deelnemers, Arrow en Radio Nationaal, zaten rond de 35 a 40 procent. Vervolgens adviseerde de commissie Franken, die alles beoordeelde, dat er geen significant verschil zit tussen 35 en 70 procent. Een klein kind kan natuurlijk zien dat dit een compleet debiel oordeel is, helemaal omdat er op andere kavels op kleinere verschillen beslissingen zijn genomen. Daarnaast is het verschil statistisch gezien absoluut significant. Dit besluit was dus niet alleen inconsequent, het was ook inhoudelijk incorrect.
Franken cs probeerden zich hier achteraf gezien onderuit te lullen met de smoes dat 100%NL op het punt van de Europese muziek (let wel: dat was van secundair belang volgens de regels) achterbleef bij de rest. Waar RTL, Arrow en Nationaal een procentje of 30 aan Europese muziek boden, kwam 100%NL met 20 procent op de proppen. Als we kijken naar het derde criterium, recente muziek, stijgt 100%NL weer met kop en schouders boven de rest uit met 45 procent tegenover 15 tot 25 voor de rest. Franken cs streepten de duidelijke overwinning van 100%NL op het punt van de Nederlandstalige en recente muziek echter weg tegenover het veel kleinere verschil op het punt van de Europese muziek. Deze redenering is het toppunt van kromheid. Ten eerste zijn Nederlandstalige en Europese muziek aanvullend; 100%NL kon gezien het bod van 70 procent Nederlandstalig niet meer dan 30 procent Europees bieden. Let wel: *kon*. Daarnaast is het verschil op Europees gebied minimaal vergeleken bij de verschillen op Nederlandstalige en recente muziek.
Dit is logica die de commissie Franken blijkbaar volledig is ontgaan. Het is werkelijk onbegrijpelijk dat 100%NL de programmatische toets niet heeft gewonnen. De pogingen van Franken cs om achteraf recht te lullen wat krom is zijn ronduit lachwekkend en idioot. Het is dan ook terecht dat de Staat de mantel is uitgeveegd door de verschillende rechtbanken.
Dit is echter niet de enige blunder die is gemaakt door Franken cs en in haar kielzog ook het blik ambtenaren van OC&W en EZ. Naar nu blijkt heeft Franken namelijk deels naar de centjes gekeken tijdens de vergelijkende toets, iets wat absoluut niet was toegestaan. Die centjes waren duidelijk: 100%NL bood 8000 euro, terwijl RTL bereid was om ruim 23.000.000 euro op tafel te smijten. Het grappige is dat ze een hele goede mogelijkheid hebben gehad om RTL te laten winnen als ze dat hadden gewild.
In het adviesrapport staat namelijk al duidelijk beschreven dat Franken cs hun twijfels hadden over de levensvatbaarheid van 100%NL. In het rapport staat te lezen dat de verwachte reclame inkomsten zijn gebaseerd op een zeer hoog marktaandeel en dat er is uitgegaan van zeer lage kortingen. Laat ik dat even nader uitleggen. Het eerste punt is duidelijk: hoe hoger je marktaandeel, hoe hoger de inkomsten, <i>ceteris paribus</i>. Daarnaast is het gebruikelijk dat je als radiostation kortingen geeft op je officiële reclametarieven. Alhoewel het onduidelijk is wat de gemiddelde korting precies is, is 50 procent een reële schatting. Blijkbaar is 100%NL uitgegaan van lagere kortingen.
Met andere woorden: het bedrijfsplan deugt niet. Ze zijn uitgegaan van onrealistische schattingen. Herbert Visser, een van de mensen achter 100%NL, sprak al over een marktaandeel van twee tot drie (!) procent. En dat voor een zender die 70 procent Nederlandstalige muziek uit wil zenden, 45 procent recente muziek en 20 procent Europese muziek. Als je Visser hoort over het format – Nederlandse urban, rock en pop, van Marco Borsato tot aan Nederlandse rap – weet je al dat dit een absoluut onrealistische schatting is. Met dit format kom je alleen in Dromenland boven de 1 procent marktaandeel uit, niet in de grote mensen wereld. De tweede grote blunder van Franken cs is dus dat ze 100%NL niet, net zoals Radio 192, op grond van een ondeugdelijk bedrijfsplan uit de procedure hebben gekegeld.
Opvallend is overigens dat Franken cs nu, in een soort tweede advies, het programmatische voorstel van 100%NL kraakt. Kort gezegd komt hun argument er op neer dat het onmogelijk is om een radiostation op te zetten met 70 procent Nederlandstalige muziek. Er is onvoldoende muziek om dat te kunnen doen, aldus Franken cs, tenzij muziek dermate veel wordt herhaald – of er gewoon slechte muziek wordt gedraaid – dat de zender oninteressant wordt voor luisteraars.
Hoeveel redenen heb je nog nodig om het plan van 100%NL naar de prullenbak te verwijzen? Het is werkelijk onbegrijpelijk dat ze dit station niet glashard uit de procedure hebben gezet, net zoals – volledig terecht – bij Radio 192 is gebeurd. Het plan van deze zender is simpelweg niet serieus te nemen. Hiermee hebben OC&W en EZ dus de ideale mogelijkheid laten liggen om deze zender te lozen en lekker 23 miljoen te incasseren van RTL. Je kunt dus stellen dat er een aantal ambtenaren hebben zitten pitten. Waarvan de rekening nu wordt gepresenteerd.
Goed, gezien de bovenstaande blunders rook 100%NL zijn kans schoon. Niet uit de procedure gegooid, onterecht verloren op het programmatische bod, dus gaan we procederen. En gelijk hadden ze. Aangezien iedereen met meer dan twee werkende hersencellen kan zien dat het programmatische bod van 100%NL cijfermatig gezien alle andere biedingen compleet laat staan, was de uitkomst te voorspellen. De argumenten van de Staat zijn met de grond gelijk gemaakt en er moest een nieuw besluit komen over kavel A9. Waarmee het frequentiepakket van RTL FM plotseling op losse schroeven kwam te staan.
De uitspraak in de door 100%NL aangespannen bodemprocedure was er al in november. Toch kwam afgelopen vrijdag, 19 mei, pas de beslissing van Economische Zaken om RTL FM uit de ether te gooien ten gunste van 100%NL. Naast de onrechtvaardigheid van dit besluit jegens RTL – die zenden inmiddels al drie jaar uit op het kavel en hebben vele miljoenen overgemaakt en geïnvesteerd – was dit besluit ook helemaal niet nodig.
Economische Zaken had immers nog steeds meerdere opties. Optie 1: trap 100%NL alsnog uit de procedure vandaan. Gezien de tijd die ze hebben genomen voor de beslissing kan ik mij niet aan de indruk onttrekken dat er pogingen zijn gedaan om dat te doen. Blijkbaar is dat niet gelukt. Ik ben geen jurist, dus ik kan niet oordelen of het daadwerkelijk niet meer mogelijk was. Jammer is het wel.
Optie 2: Koop 100%NL af. Nu wilde 100%NL dat niet, maar je kunt een bijzonder sterke zaak maken dat het onredelijk is om RTL FM na drie jaar uit de ether te gooien. Helemaal aangezien het nog maar de vraag is of 100%NL het langer dan twee jaar vol gaat houden. Je kunt het simpelweg niet maken om dan een bedrijf als RTL, dat meer dan vijftien miljoen heeft gepompt in RTL FM, plotseling buiten spel te zetten. Dat is onbehoorlijk bestuur. Dat is schandalig. Dat staat haaks op zoiets als rechtszekerheid. Je mag toch verwachten dat een besluit dat de Staat neemt stand houdt. En als dat niet het geval is, dat de Staat een redelijke oplossing verzint voor de ontstane situatie.
En die oplossing is er. Optie drie is namelijk: creëer er een frequentiepakket bij. Ja, dat is technisch mogelijk.
Tijdens het indelen van de frequentiepakketen zoals we die nu kennen is er stevig gebruik gemaakt van een techniek die (Near) Single Frequency Network heet, kortweg (N)SFN. Dit maakt het mogelijk om een radiostation dat bijvoorbeeld via de 100.7FM uitzendt, ergens anders op 100.6 of 100.8 in de ether te prikken, of 100.5 en 100.9. Het is ook mogelijk om, buiten het bereik van de originele zender, een tweede, derde, vierde en zelfs vijfde zender op de 100.7FM aan te steken. Om dit mogelijk te maken wordt er een hele berg aan technische trucs ingezet waar ik je verder niet mee ga vervelen. Het gevolg is echter dat de frequentiepakketten van de commerciële omroepen sterk zijn geoptimaliseerd en flink gebruik maken van deze technieken. Kijk maar eens naar de kavels van Radio 538, Sky Radio en Q-music: de ene (N)SFN zender na de andere.
Bij de publieke omroep is er echter geen gebruik gemaakt van deze technieken. Dit komt door Nozema, die het excuus gebruikte dat de technieken niet voldoende getest waren. Op het moment dat ze dat excuus gebruikten waren er al verschillende (N)SFN zenders in de lucht gebracht. Het voormalige Staatsbedrijf vond de technieken wel goed genoeg voor de commerciële maar niet voor de publieke omroepen. Nu klopt er helemaal niets van dat argument, maar goed, dat zijn we van Nozema gewend. Gevolg is wel dat de publieke omroepen ontzettend inefficiënt in de ether zijn gezet. Daarnaast is er, onder druk van de nodige leugens van de Radio 1 top en redactie, nog een hele sterke FM-frequentie uit de commerciële pakketten geplukt (98.9FM, vanuit Lopik). Deze frequentie was eigenlijk totaal overbodig en is gebruikt om denkbeeldig gaatje op te vullen in de dekking van Radio 1 (volgens Radio 1 woonden er in dat gaatje, midden in het Groene Hart, overigens 2,2 miljoen mensen) dat makkelijk met een (N)SFN babyfoontje had kunnen worden opgelost. Maar dat was natuurlijk niet goed genoeg voor Holle Bolle Gijs.
Van dit soort dingen kan nu echter handig gebruik worden gemaakt. Het hele pakket van Radio 1 is gewijzigd, maar dat neemt niet weg dat het nog steeds heel erg goed mogelijk is om de frequentiepakketten van de publieke omroepen te optimaliseren. Zodoende kun je er een pakket bij maken voor de commerciële omroepen. En die kun je dan weer aan 100%NL geven, om vervolgens over een jaar of twee, als die zender kaputt is, het kavel te vergeven aan een serieuze zender.
Het is dus nergens voor nodig om RTL FM uit de ether te knikkeren. Het probleem is alleen wel dat de optie om publieke frequenties te gebruiken voor commerciële doeleinden politiek wat gevoelig ligt. Je kunt er op rekenen dat de Publieke Omroep de hele bak aan leugens weer over tafel stort op het moment dat er iemand ook maar aan denkt om hun frequenties eens efficiënt in te zetten. Natuurlijk zal Radio 1 dan wederom als propagandazender worden ingezet. Dat flikten ze immers ook toen het denkbeeldige dekkingsgaatje plotseling 2,2 miljoen mensen zou bevatten. De meeste medewerkers van Radio 1 trappen daar wel in, want het zijn niet de meest heldere lichten die daar werken. De politiek trapt er ook wel in, dat is in het verleden herhaaldelijk bewezen.
EZ en OC&W durven daar dus hun vingertjes niet aan te branden. Het kind van de rekening heet RTL FM en in haar kielzog de belastingbetaler.
Want RTL zal nu, volledig terecht, de Staat tot op het bot proberen uit te kleden. Daarnaast loopt de schatkist nu 11,5 miljoen euro mis. Dat bedrag is door RTL nog niet betaald – de radiozenders moeten hun bod in acht termijnen betalen, en de vierde termijn moet voor 1 juni 2006 binnen zijn op de rekening van Zalm. Ik ga er van uit dat RTL die andere 11,5 miljoen graag teruggestort ziet worden, voorzien van een mooie extra vergoeding als compensatie voor de verliezen van RTL FM. Dat gaat dus ook nog wel een paar miljoen kosten. Met een beetje pech kost het de Staat dus een miljoentje of dertig; 23 miljoen aan misgelopen inkomsten plus miljoenen aan schadevergoedingen.
Uiteindelijk kost het de belastingbetaler dus hoe dan ook geld. En waarom? Omdat de Staat al jaren loopt te blunderen in het dossier rondom de etherfrequenties. Of eigenlijk op het gebied van media. Vergeet niet dat commerciële omroepen jarenlang verboten zijn geweest. Pas toen het echt niet anders meer kon, werden commerciële omroepen gelegaliseerd, uiteraard niet zonder eerst pogingen te ondernemen om ze te wurgen met totaal idiote regelgeving. De pogingen om ze uit de ether te houden bleken ineffectief. De frequentiesoap heeft zich jarenlang voortgesleept en de Staat is inmiddels ontelbare malen teruggefloten door rechtbanken. De Publieke Omroep is ten koste van fatsoenlijk beleid ellenlang beschermd.
Er is een gruwelijk gedrocht ingezet om de frequenties te verdelen. Een gedrocht dat inconsequent is toegepast. Een gedrocht dat, dankzij het financiële bod, verschillende radiostations naar de rand van de afgrond heeft gebracht. Een gedrocht waarvan we nog steeds dagelijks de negatieve consequenties ervaren, ten koste van de luisteraar en het algemeen belang. Een gedrocht wat de ambtenaren van met name OC&W alle gelegenheid gaf om hun tenenkrommende en ronduit schandalige incompetentie te kunnen etaleren. Waardoor er uiteindelijk forse schade is toegebracht aan de belangen van RTL, de Staat zelf, de belastingbetaler, de luisteraars, adverteerders en niet te vergeten de zakenrelaties van RTL FM. Een gedrocht wat de commissie Franken heeft aangezet tot het nemen van onbegrijpelijke en ronduit debiele beslissingen.
WAAROM is 100%NL niet uit de procedure geknikkerd? WAAROM zijn de pogingen om een debiel besluit rondom kavel A9 recht te lullen zo belachelijk geweest? WAAROM zijn de regels inconsequent toegepast? WAAROM wordt RTL FM nu uit de ether geknikkerd terwijl dat helemaal niet nodig was en is? WAAROM heeft er niemand het lef om eens wat frequenties uit de publieke pakketten te plukken? WAAROM zijn de burgers nu wederom het slachtoffer van incompetentie bij de overheid?
En de meest elementaire vragen: WAAROM rollen er geen koppen? Het lijkt mij dat de verantwoordelijke personen dermate incompetent zijn dat het in het belang van ons land noodzakelijk is om de betreffende personen zo snel mogelijk eruit te werken. En waarom kan de Staat nu nooit eens een keertje ook maar een klein ding goed en verstandig aanpakken als het om media gaat?
Wordt dit land nu echt bestuurd door een groep idioten?
