In Memoriam : DAB
Tuesday, April 25th, 2006Het Agentschap Telecom heeft onlangs DAB (Digital Audio Broadcasting) de definitieve nekslag verkocht. De techniek is onder de huidige randvoorwaarden totaal kansloos. Er is veel te weinig ruimte beschikbaar voor DAB; onder de huidige omstandigheden is het mogelijk dat zelfs de bestaande radiozenders niet allemaal geaccommodeerd kunnen worden in DAB-muxen. De techniek kan derhalve als definitief dood worden beschouwd.
De details: niet al te lang geleden kwam er een juichend persbericht van de afdeling persoplichting van het Agentschap Telecom. De inhoud was grofweg: ruim baan voor de digitale ether! Tijdens de recente onderhandelingsronde over frequentieruimte (dat wordt uiteraard internationaal gedaan) heeft de Staat namelijk wat frequentieruimte losgeluld. Zo willen ze ons tenminste doen geloven.
Er zijn zeven frequentieblokken (allotments, zoals het officeel heet), gereserveerd voor DVB-T en drie voor DAB. Zodadelijk kom ik terug op de DAB-allotments, maar eerst even de DVB-T-allotments: er komen op termijn zeven allotments beschikbaar voor digitale ethertelevisie, waar KPN uiteraard dankbaar voor zal zijn. Per allotment kun je zeg vijf a zes TV-zenders kwijt, wat dus betekent dat er 35 tot 42 TV-zenders digitaal via de ether uit kunnen gaan zenden. Dat is goed nieuws voor KPN, dat momenteel enorm moet proppen op haar bestaande multiplexen om een aanbod te kunnen bieden wat concurrerend is met de (analoge) kabel. De extra ruimte zal daar met enthousiasme ontvangen worden. Niet dat het verder uitmaakt – digitale ethertelevisie zal op termijn van de kaart geblazen worden, ondanks de marketingkracht die KPN in kan zetten – maar goed, het is leuk voor ze.
Daarnaast zijn er drie DAB-allotments. Laat je daar niet door verblijden, want deze allotments zijn (overigens net zoals bij DVB-T) niet aanvullend op de huidige allotments. De adder onder het gras is dus dat er eigenlijk geen nieuwe allotments bij zijn gekomen; van alle bestaande allotments was al nagenoeg bekend dat Nederland ze zou krijgen.
Van de drie allotments is er al één (kanaal 12c) in gebruik door de Publieke Omroep, waardoor er nog twee overblijven. Allotment nummer drie bestaat uit een samenraapsel van regionele frequenties. Daarmee is dit pakket uitermate geschikt voor de regionale publieke omroepen, die dus een fors deel van deze allotments op zullen eisen. Dan blijft er één allotment over voor commercieel gebruik (mits Holle Bolle Gijs nóg meer frequentieruimte wil hebben). Dat is diep triest, aangezien één allotment één multiplex kan bevatten; een multiplex kan zeg zes tot tien radiozenders aan. Als je tien radiozenders in een mux propt, is de geluidskwaliteit zó slecht dat FM aantoonbaar veel beter klinkt (en ja, ik heb hier nog ergens een onderzoek liggen waaruit dat blijkt).
Dit betekent dat er in het geval van goede geluidskwaliteit maximaal tien commerciële zenders landelijk de ether in kunnen (zes op het landelijke allotment en vier op de regionale allotments). Ga je voor waardeloze geluidskwaliteit, dan kom je uit op achttien radiozenders. Die overigens allemaal zonder luisteraars zitten, want consumenten trappen hier niet in.
Er zit echter nóg een adder onder het gras. Twee van de drie allotments zijn per direct beschikbaar, aldus de tekstuele promotie die het AT ons biedt. Wie verder kijkt ziet echter dat dit bullshit is. Alleen het kanaal van de publieke omroep is per direct landelijk inzetbaar. Het tweede landelijke netwerk kan voor een deel pas na 2015 worden ingezet(!), terwijl de regionale blokken pas in 2013 volledig beschikbaar komen. Overigens is het jaartal 2015 nog onzeker; het is niet ondenkbaar dat dit nog later wordt. Tel hier nog de netwerkplanning en dergelijke bij op en je kunt maar tot één conclusie komen:
De DAB-allotments zijn pas vanaf 2020 volledig landelijk dekkend.
Daarnaast zijn er nog 117 allotments beschikbaar in de zogenoemde L-band. Deze zijn bedoeld voor lokale omroepen. Het probleem is alleen dat het uitzenden op de L-band zo extreem asociaal duur is dat uitzenden via de ether voor de gemiddelde lokale omroep zo een keertje of 20 duurder wordt. Ik heb, aan de hand van een rapport, namelijk doorgerekend dat je rustig uit kunt gaan van € 40.000,– per lokale omroep per jaar. Er is nagenoeg geen enkele lokale omroep die dat kan betalen en ik zie onze overheid ook geen paar miljoen toucheren om dit te betalen.
De optimisten onder u zullen nu nog orakelen over vier andere mogelijke allotments voor DAB. Hoe dat zit? Nou, de Staat heeft in al zijn wijsheid besloten om een bak frequenties te regelen die nog niet zijn toegewezen aan een bepaalde techniek. Uit deze stapel frequenties zou één DVB-T of vier DAB-muxen gehaald kunnen worden. Met vier DAB-muxen zijn we uiteraard goed op weg, ware het niet dat ook deze muxen pas rond 2020 volledig in gebruik kunnen zijn. Maar de kans dat deze ruimte daadwerkelijk naar DAB zal gaan is ongeveer nul.
Naast DAB en DVB-T is deze ruimte namelijk ook te gebruiken voor DMB en DVB-H. DMB is niets meer dan een upgrade van DAB – en daarmee mogelijk interessant – terwijl DVB-H een aanpassing is van DVB-T. Verschillende telco’s kijken echter al watertandend naar deze frequentieruimte. Ze willen het gaan gebruiken voor DVB-H, dat in potentie aanvullend kan werkend op UMTS en 4G. Alhoewel het geen enkel probleem is om radiostations op een DVB-H mux te zetten (én deze standaard specifiek is ontwikkeld voor portable ontvangst) kun je als beheerder van een dergelijke berg frequenties veel lucratievere dingen doen met de ruimte.
Kortom: Ik durf er 50 euro op te verwedden dat de politici nu al worden bewerkt om deze ruimte in te zetten voor DVB-H (of DVB-T). Waarmee de kansen van DAB definitief om zeep worden geholpen en Nederland de komende jaren vastzit aan analoge radio, zonder een duidelijk vooruitzicht om een digitale opvolger van FM.
Dat betekent overigens niet dat we nog decennia met analoge radio blijven zitten. De DRM-standaard (bekend van AM), wordt momenteel uitgebreid om uitzendingen op frequenties tot 120 MHz mogelijk te maken. Dat is dus inclusief de bestaande FM-band. De standaarden die momenteel worden ontwikkeld maken het ook mogelijk om te simulcasten, dus een analoog en een digitaal signaal op dezelfde frequentie. Hierbij wordt er ook een oplossing ontwikkeld voor landen die intensief met (N)SFN werken, zoals Nederland, België en Denemarken.
Alhoewel deze technieken nog relatief in de kinderschoenen staan kan er veel uit komen. Ook aan DAB wordt overigens nog gesleuteld (de boel wordt verbouwd om meer zenders in een multiplex te kunnen krijgen), aangezien er net is besloten om over te stappen op AAC+ in plaats van MPEG2. Daarmee kun je de getallen die ik hierboven heb genoemd qua aantallen radiozenders rustig verdubbelen.
Wat niet weg neemt dat DAB definitief dood is. Want alhoewel AAC+ een leuke codec is, zijn er een aantal landen die al ‘loeked-in’ zijn op de ‘oude’ DAB-standaard. Aangezien de rest van de wereld verder weinig enthousiasme toont voor DAB, zal deze techniek niet meer grootschalig door gaan breken.
Ook in Nederland is er al enkele tijd weinig enthousiasme. Je kunt de baas van de gemiddelde commerciële omroep makkelijker enthousiast krijgen voor een plan om een nieuwe publieke radiozender landelijke FM-dekking te geven dan voor een plan om eens stevig in DAB te investeren. And you know what? Ze hebben gelijk.
DAB is dood. Dead And Buried.
Dan nog één opmerking: Ik ben volgens mij één van de laatsten om DAB definitief dood te verklaren. De reden is dat ik tot voor kort nog kansen zag, mits er voldoende frequentieruimte losgeluld kon worden. DAB is de afgelopen jaren regelmatig op onjuiste gronden afgebrand. Er waren en zijn veel misverstanden en indianenverhalen over DAB en andere digitale technieken. Maar daar ga ik een andere keer nog wel op in.