Veronica Story

Bert van der Veer zit nooit lang op één plek. Dat begint al in zijn jeugd. Hij komt ter wereld in Bergen op Zoom op 13 maart 1951, maar als zoon van een beroepsmilitair brengt hij zijn jeugd door op 17 verschillende adressen, onder meer in Frankrijk en Duitsland. Na de Hbs-B en anderhalf jaar School voor Journalistiek begint hij zijn loopbaan in 1971 bij het Twentse Dagblad Tubantia waar hij over film, popmuziek en (uiteraard) televisie schrijft.

Al snel publiceert hij waar hij maar kan, van Utrecht Nieuwsblad tot Haagse Post, van VARA-gids tot Nieuwe Revu en van Oor tot De Telegraaf – én voor het Veronica-blad dat dan Veronica 538 heet. Het blijft niet bij schrijven over tv; bij de TROS en KRO kan hij twee vroege programma-ideeën kwijt.

(more…)

MAANDAG: “Goedemorgen mijnheer”, zegt een jongeman, die mij uit bed heeft gebeld. Hij staat met een smile in de deuropening en wacht netjes tot ik onder de mensen ben.
“Jij dacht zeker ook, de ochtendstond heeft goud in de mond”, mompel ik na de toegestane bedenktijd.
“Het is al kwart over acht”, antwoordt de jongeling.
“Hoe laat ben jij naar bed gegaan?”, vraag ik
“Elf uur mijnheer.”
“En om een uurtje of zeven standje zeker onder de douche?”
“Nee, half acht mijnheer.”
“Weetje wat het probleem is”, zeg ik terwijl ik hem recht in de ogen kijk. “Ik ging er veel later in wegens drukke werkzaamheden en daarom kom ik er ook veel later uit, wegens geen werkzaamheden ”
“Oh”, zegt hij, “ik heb u dus uit bed gebeld?”
“Precies”, antwoord ik. “Maar wat kan ik voor je doen. .?”
“Heeft u vakantiewerk voor me?”
“Heb je een rijbewijs?”
“Nee, ik ben bijna achttien en ik wil geld verdienen voor een brommer.”
“Houd je van tuinieren?”
“Thuis niet, maar bij een ander wel”
“Je kunt over een uur aan de slag.”
“Wat moet ik doen ?”, vraagt de jongeman, terwijl hij een bloknootie uit zijn zak haalt
“De tuin een beetje in orde maken”, zeg ik “Wat gaat dat kosten?”
“Dan zou ik even moeten kijken wat er precies moet gebeuren”, antwoordt mijn nieuwe werknemer.
Even later, als we door de tuin zijn gelopen, maakt hij een korte berekening en zegt: “Ik denk dat u met vijftig gulden klaar bent, mijnheer. Tenzij ik iets tegenkom wat ik nu niet heb gezien.”
“Akkoord”, roep ik “En mag ik je wat vragen?”
“Natuurlijk”, antwoordt hij
“Is jouw vader misschien aannemer?”
Hij kijkt mij even verbaasd aan en zegt dan: “Ja, hoe weel u dat?”
“Laat maar”, mompel ik “Tot over een uur en succes als je later de zaak van je vader overneemt”

WOENSDAG: Mijn programma kwam weer live vanaf de kar. Artiesten lopen het podium op en af, zingen hun liedje, krijgen een bloemetje, een pak consumptiebonnen en een warme hand voor bewezen diensten Af en toe moet je artiesten interviewen, want ik ga er maar van uit dat ze geen tweehonderd kilometer rijden om een liedje te zingen. Nou hebben de meeste zangers en zangeressen niet zoveel te vertellen Hier en daar wil er nog wel eens een jonge hond geboren worden of is het fietsje van de jongste dochter gestolen, maar dan houdt het op. Vandaag had ik een diepte-interview met Barbarella, de drie dames die ooit het openingslied van de Pin-Up Club zongen. Ze hebben een tweede plaatje gemaakt en volgens mijn moeder klinkt dat ook wel aardig. Terwijl ik met een van de dames stond te praten, tikte een ander mij op de schouder en zei: “Mag ik ook even wat zeggen?” Toen ze bleef aandringen draaide ik mij om en duwde de microfoon onder haar kokette neusje. “Ga je gang”, zei ik.

“Je stinkt naar vis”, riep ze.

Mijn hersenen begonnen op volle kracht te werken en ik had bijna een zeer vervelende opmerking gemaakt maar ik hield me in, want voor je het weet staat zo’n wereldster te huilen. “Zeeland… visschotel gegeten”, stamelde ik en aangeslagen liep ik de bühne af. Met vlugzout werd ik bij gebracht door producer Jan de Hoop en ik was blij dat ik de rest van het programma nog naar behoren kon presenteren. Na afloop van de uitzending werd ik ter verantwoording geroepen bij de hoogste instantie en ik heb moeten beloven dat ik tijdens de uitzending nooit meer van een visschotel mag snoepen en indien zulks wel geschiedt, ik onmiddellijk de tanden moet poetsen, dan wel de mond met daartoe in de handel gebracht mondwater dien te spoelen. Om dergelijk incidenten te voorkomen krijgt iedere presentator van het bedrijf een setje met artikelen die het onaangenaam geuren uit mond en oksels rigoureus de kop indrukken. Trouwens een bijzonder fris plaatje, die nieuwe van Barbarella.

DONDERDAG: De jongeman die bij mij in de tuin werkte, heeft inmiddels de rekening gestuurd. De post ‘onvoorzien’ is wat aan de hoge kant maar dat komt omdat hij een mierennest heeft gevonden en de beestjes meteen met harde hand heeft uitgeroeid. Hij is er zolang mee bezig geweest dat ik het sterke vermoeden heb dat hij de mieren één voor één heeft begraven.

Rij en vis voorzichtig, denk aan mij

Niemand weet hoe het ooit is begonnen, maar met de kerstdagen hadden we op Veronica hele speciale uitzendingen. De ene keer was het een hoorspel, dat dan bijna twee dagen duurde en waarbij in elk uur de kreet terugkwam. Het sneeuwt nog steeds in Peyton Place, ingesproken door Henk van Dorp die in zijn programma: Er zit een olifant in de tram, wekelijks bewees dat hij een meester was in superflauwekul die maar weinigen begrepen, maar waar je soms wel om kon lachen. Ik kan me ook nog een kerstfeest herinneren waarbij de Leo-fanfare uit Hilversum, waar mijn vader al jaren een trouw en toegewijd lid van was, de hoofdrol vervulde. Zij begonnen ieder uur van onze kerstuitzending met een stukje van Stille nacht heilige nacht, dat we hadden opgenomen tijdens een repetitie. De eerste uren niet te pruimen, maar in de late avond klonk het heel aannemelijk. Helaas zaten toen alle leden van de fanfare, hun familieleden en bekenden al zwaar te tafelen in diverse restaurants, zodat ze het eindresultaat nooit hebben gehoord… Ze hebben het mijn vader heel kwalijk genomen dat hij zijn eigen fanfare zo te kakke heeft laten zetten bij dat schorem van Veronica en pa heeft nog drie weken zijn klarinetpartijen geblazen, is toen verbannen naar de grote trom en mocht uiteindelijk alleen nog de stoelen klaarzetten in het repetitielokaal en koffie schenken in de pauze. De uitzendingen die Adje voor hem op cassettebandjes had gezet heeft hij nooit aangeraakt.

Een andere kerstuitzending die volgens kenners historisch is geweest, werd opgenomen in een schaapskooi op de boerderij van Oom Bull. Iemand was op het idee gekomen dat een echte kerstuitzending alleen maar gemaakt kon worden als je de omstandigheden, van de nacht dat Jesus werd geboren, zelf beleeft… Dus koud in een stal, schapen, een os, een ezel, een timmerman, een lieve dame en een pas geboren kind… Rob Out zag het wel zitten, maar schrapte om te beginnen de timmerman, de lieve vrouw en de baby. Hij belde met een kinderboerderij voor de os en de ezel en liet ons via een memo weten dat we het met de stal van Oom Bull en zijn schapen moesten doen omdat het budget het niet toeliet de andere dieren aan te voeren. Het was die nacht echt koud, de schapen deden hun behoefte op/of in de buurt van de mengtafel. Oom Bull vroeg ons regelmatig om even bij hem in de keuken te komen waar hij puike rumthee serveerde en toen ik uiteindelijk ’s morgens vroeg moe maar voldaan naar huis reed had ik een heel mooi en goed kerstgevoel, dat de volgende morgen veranderde in zware hoofdpijn!

“Zouden de mensen zo rond de kerstdagen nou wel lief voor elkaar zijn?” vroeg ik aan Adje toen we terug reden van een drive in show.

“Natuurlijk”, zei hij. “Als de kerstlichtje gaan branden weet je niet wat er gebeurd.”

Twee weken later zat ik met Ad en Sytse Gardenier in een Volkswagentje. We stonden voor de oprijlaan van een grote villa en daar belde Daniel Kleijsing, die bij ons op de afdeling sport werkte, aan.

We hadden hem volgeplakt met elektronica zoals zenders en van die hele grote microfoons, want de kleine speldenknopjes die ze tegenwoordig gebruiken moesten nog worden uitgevonden. Daniel, gekleed in een veel te grote jas om de apparatuur te verbergen, moest aan de mensen bij wie hij aanbelde vragen of ze misschien een boterham voor hem hadden want hij had het koud, geen huis en de hele dag niet gegeten.

Ik had verwacht dat iedereen de deur voor zijn neus zou dicht knallen, maar dat liep heel anders af. Terwijl wij in de koude auto zaten te vernikkelen omdat we de motor niet konden laten draaien voor de verwarming, zat Daniel in de warme keukens en werd volgepropt met lekkernijen. Via zijn zender en microfoon hoorden wij alles en Daniel had er de grootste lol in ons op de hoogte te houden van alles dat hem werd voorgeschoteld terwijl bij ons de ijsbloemen op de borst stonden. Uiteindelijk werd hij maar twee keer weggestuurd en zat hij op het eind van de avond met lange tanden bij die lieve mensen te eten want vol is vol. Het werd een geweldige uitzending en uiteindelijk is daar later het programma Fop Out door ontstaan.

Kerst bij Veronica. Het was altijd iets bijzonders. Ruim een week voor de 25^ste december waren de programma’s klaar en hadden we met zijn allen een kerstdiner in de studio’s. Toespraken, extra salaris, kerstpakket en naar huis.

Een week later moest je dan nog een keer kerst vieren, maar dat haalde het niet bij die de te vroege versie. Ik heb ooit een verzoek ingediend bij de Paus of hij Kerst naar 18 en 19 december zou willen verplaatsen… Nooit antwoord op gekregen en dat is eigenlijk logisch want de Paus heeft nooit bij Veronica gewerkt.

Rij en feest voorzichtig denk aan mij Will

Na ruim tien jaar wachten, vele wetsvoorstellen, protesten en gerechtelijke uitspraken werden er in 2003 negen kavels verdeeld onder de noemer ‘Zero Base’. Op 26 mei kregen de zenders te horen of ze semi-landelijk mochten uitzenden via de ether. De overheid dacht flink te kunnen cashen door ruim 300 miljoen euro binnen te slepen. Helaas zijn de gevolgen van die inhaligheid desastreus gebleken. De meeste stations zijn noodlijdend en ook de staat zelf krijgt de rekening gepresteerd.

Op 1 juni 2003 werd Zero Base van kracht. RTL Nederland kreeg twee kavels toebedeeld: één voor Yorin FM en één voor RTL FM. Sky Radio kreeg er één voor zichzelf en één voor een nieuw radiostation dat oudere muziek moest draaien. Door deze beslissing werd Radio 10 FM van de FM geknikkerd, terwijl er jarenlang gebouwd was aan deze zender. In zes dagen tijd moesten er nieuwe stations uit de grond worden gestampt. Het is daarom ook niet verwonderlijk dat Sky heeft geprobeerd om 10 FM over te nemen, maar dat ketste na een aantal dagen af met een knetterende ruzie tussen De Zwart en Lathouwers.

Er was dus op 1 juni geluid te horen op RTL FM en Radio 103 (de zender die tegenwoordig als Radio Veronica door het leven gaat), maar achter de schermen moesten operaties uitgevoerd worden waar je normaal gesproken ruim de tijd voor neemt. Denk aan het aantrekken van een dj-ploeg, het creëren van zenderondersteunende afdelingen zoals sales en redactie en het uitstippelen van een format. Het is uiteindelijk ook wel gebleken dat het snel opbouwen van stations niet lukt, want Sky Radio begon pas een paar maanden later met Radio Veronica en RTL heeft RTL FM meermaals omgebouwd voordat de juiste koers was gevonden. De licenties moesten echter wel betaald worden.

Cash machine
De verdeling bestond uit drie componenten: het businessplan, een programmatische toets en een financieel bod. Door die laatste component lokte de overheid extreme biedingen uit. Noordzee FM was koploper door 80 miljoen euro te bieden, wat neerkomt op 10 miljoen per jaar. Sky Radio en Radio 538 boden wat minder, maar nog steeds praten we over tientallen miljoenen. Hierdoor zijn meerdere stations over de kop gegaan, kijk maar eens naar de overnamegolf eind vorig jaar en begin dit jaar. De situatie is nu zo dat de meeste stations zulke zware lasten hebben, dat het schier onmogelijk is om winst te maken. Op dit moment zijn alleen Radio 538, Sky Radio en BNR Nieuwsradio in staat om zwarte cijfers te presenteren. Yorin FM en RTL FM leden samen in 2004 een verlies van 15 miljoen, dus het mag geen wonder heten dat eigenaar RTL van ze af wilde.

De financiële zorgen zijn niet alleen funest voor de boekhouding, maar ook voor de innovatie. Vrijwel geen enkel station wil nieuwe dingen doen, zoals het opzetten van internetradio, het aanbieden van podcasts en het uitzenden via DAB. Dat is logisch, want in acht jaar tijd moet er winst gemaakt worden. Het is ook slecht voor de ontwikkeling van DJ’s. Jonge jocks als Wim van Helden van Q-music krijgen tijdslots toegewezen waarop ze vrijwel niets mogen zeggen. Alleen bij 3FM is er enigszins de ruimte om wat te doen met je talent, maar bij de commerciële zenders zit je in zo’n strak keurslijf dat het vrijwel onmogelijk is om beter te worden. Pas als je eenmaal op drive-time zit, krijg je wat meer vrijheden. Het gevolg is dat er nu een generatie DJ’s ontstaat die bijna allemaal niet geschikt zijn om een goede ochtend- of middagshow te maken. Natuurlijk zijn er uitzonderingen zoals Giel Beelen, Timur Perlin en Dennis Ruyer, maar voor de meeste anderen zal het moeilijk worden.

Eindelijk iets anders op je radio
De staat wilde onderscheidende stations, gezien het aantal geclausuleerde kavels. Gewerkt heeft het niet, want hoewel elke zender zichzelf anders vindt dan de rest, is dat natuurlijk onzin. Voor de gemiddelde luisteraar is het verschil tussen Q-music, Radio 538 en SLAM!FM marginaal. De één heeft een wat jonger profiel dan de ander, maar in principe vissen ze allemaal in dezelfde vijver. Tel daar nog eens bij op dat ook de overheidszenders Radio 2 en 3FM in het vaarwater van de commerciëlen zitten.

De programmatische toets is ook niet goed verlopen. 100%NL en ID&T Radio (tegenwoordig SLAM!FM) hebben formats ingestuurd die totaal onrealistisch zijn. SLAM!FM is slim geweest, want doordat enkele ambtenaren hebben zitten slapen, heeft de zender het voor elkaar gekregen om de regels te kunnen ontwijken. Na veel rompslomp mag het non-stop hits uit de top 40 draaien op een kavel dat daar absoluut niet voor was bedoeld. In de regels staat dat maximaal 7,5% van de zendtijd gevuld mag worden met hits. De rechter heeft bepaald dat de eigen bewerkingen van een nummer niet mogen, maar dat ‘edits’ van de platenmaatschappijen (zoals de welbekende radio-edit) wel gedraaid mogen worden als niet-hit. Het gevolg is dat ook Madonna en andere platen uit de Top 40 gewoon op SLAM!FM te horen zijn.

Met Radio.NL-collega Jasper heb ik daarover gechat en toen ik uitlegde hoe de overheid wilde dat de regels geïnterpreteerd zouden worden, merkte hij op dat je dan een onbeluisterbaar station zou krijgen. Dat is ook wel gebleken, want ID&T Radio volgde de regels, maar behaalde slechts een half procent marktaandeel. Ondertussen verdween er wel twee miljoen euro. Een andere interessante uitspraak van de rechter is dat geklets van een DJ niet telt als spraak wanneer er muziek onder wordt gezet. Op SLAM!FM mag 5% van de tijd gepraat worden. Uit de uitspraak van de rechter concludeerde Jasper dat SLAM!FM dus gewoon talkradio zou kunnen worden.

100% Blunder
De laatste blunder is die rond RTL FM en 100%NL geweest. Kavel A9 was bedoeld voor zenders met voornamelijk Nederlandstalige muziek. RTL FM bood 35 procent van deze muziek, 100%NL 70 procent. Toch zit daar volgens de staat geen duidelijk verschil tussen. Inmiddels weten we dat deze stelling keihard onderuit is gehaald waardoor RTL FM plaats heeft moeten maken voor 100%NL. Zoals ik al zei is het onrealistisch dat 100%NL winst gaat maken, omdat het veel teveel Nederlandstalige muziek moet draaien. Toch was het argument van de overheid om 100%NL onderuit te trappen het geboden percentage, niet het businessplan. Het heeft de overheid veel gezichtsverlies opgeleverd, maar niet alleen dat. RTL zal over een aantal maanden ongetwijfeld een forse schadevergoeding van enkele tientallen miljoenen eisen. Het is volledig terecht als RTL dat geld krijgt, want het heeft vele onkosten gemaakt om na een aantal jaar winst te maken. Dat gaat nu niet door en dat kost geld.

Je zou verwachten dat de overheid na zoveel jaren werk met een goede oplossing zou komen, maar niets is minder waar. De meeste stations lijken op elkaar, van vooruitstrevendheid is geen sprake en de financiële problemen zijn enorm. De overheid dacht even flink te kunnen cashen, maar doordat het straks een schadevergoeding moet betalen aan RTL, raakt het ook heel veel geld kwijt. De conclusie van dit alles is dat Zero Base een complete ramp is gebleken voor iedereen.

Het Agentschap Telecom heeft onlangs DAB (Digital Audio Broadcasting) de definitieve nekslag verkocht. De techniek is onder de huidige randvoorwaarden totaal kansloos. Er is veel te weinig ruimte beschikbaar voor DAB; onder de huidige omstandigheden is het mogelijk dat zelfs de bestaande radiozenders niet allemaal geaccommodeerd kunnen worden in DAB-muxen. De techniek kan derhalve als definitief dood worden beschouwd.

De details: niet al te lang geleden kwam er een juichend persbericht van de afdeling persoplichting van het Agentschap Telecom. De inhoud was grofweg: ruim baan voor de digitale ether! Tijdens de recente onderhandelingsronde over frequentieruimte (dat wordt uiteraard internationaal gedaan) heeft de Staat namelijk wat frequentieruimte losgeluld. Zo willen ze ons tenminste doen geloven.

Er zijn zeven frequentieblokken (allotments, zoals het officeel heet), gereserveerd voor DVB-T en drie voor DAB. Zodadelijk kom ik terug op de DAB-allotments, maar eerst even de DVB-T-allotments: er komen op termijn zeven allotments beschikbaar voor digitale ethertelevisie, waar KPN uiteraard dankbaar voor zal zijn. Per allotment kun je zeg vijf a zes TV-zenders kwijt, wat dus betekent dat er 35 tot 42 TV-zenders digitaal via de ether uit kunnen gaan zenden. Dat is goed nieuws voor KPN, dat momenteel enorm moet proppen op haar bestaande multiplexen om een aanbod te kunnen bieden wat concurrerend is met de (analoge) kabel. De extra ruimte zal daar met enthousiasme ontvangen worden. Niet dat het verder uitmaakt – digitale ethertelevisie zal op termijn van de kaart geblazen worden, ondanks de marketingkracht die KPN in kan zetten – maar goed, het is leuk voor ze.

Daarnaast zijn er drie DAB-allotments. Laat je daar niet door verblijden, want deze allotments zijn (overigens net zoals bij DVB-T) niet aanvullend op de huidige allotments. De adder onder het gras is dus dat er eigenlijk geen nieuwe allotments bij zijn gekomen; van alle bestaande allotments was al nagenoeg bekend dat Nederland ze zou krijgen.

Van de drie allotments is er al één (kanaal 12c) in gebruik door de Publieke Omroep, waardoor er nog twee overblijven. Allotment nummer drie bestaat uit een samenraapsel van regionele frequenties. Daarmee is dit pakket uitermate geschikt voor de regionale publieke omroepen, die dus een fors deel van deze allotments op zullen eisen. Dan blijft er één allotment over voor commercieel gebruik (mits Holle Bolle Gijs nóg meer frequentieruimte wil hebben). Dat is diep triest, aangezien één allotment één multiplex kan bevatten; een multiplex kan zeg zes tot tien radiozenders aan. Als je tien radiozenders in een mux propt, is de geluidskwaliteit zó slecht dat FM aantoonbaar veel beter klinkt (en ja, ik heb hier nog ergens een onderzoek liggen waaruit dat blijkt).

Dit betekent dat er in het geval van goede geluidskwaliteit maximaal tien commerciële zenders landelijk de ether in kunnen (zes op het landelijke allotment en vier op de regionale allotments). Ga je voor waardeloze geluidskwaliteit, dan kom je uit op achttien radiozenders. Die overigens allemaal zonder luisteraars zitten, want consumenten trappen hier niet in.

Er zit echter nóg een adder onder het gras. Twee van de drie allotments zijn per direct beschikbaar, aldus de tekstuele promotie die het AT ons biedt. Wie verder kijkt ziet echter dat dit bullshit is. Alleen het kanaal van de publieke omroep is per direct landelijk inzetbaar. Het tweede landelijke netwerk kan voor een deel pas na 2015 worden ingezet(!), terwijl de regionale blokken pas in 2013 volledig beschikbaar komen. Overigens is het jaartal 2015 nog onzeker; het is niet ondenkbaar dat dit nog later wordt. Tel hier nog de netwerkplanning en dergelijke bij op en je kunt maar tot één conclusie komen:

De DAB-allotments zijn pas vanaf 2020 volledig landelijk dekkend.

Daarnaast zijn er nog 117 allotments beschikbaar in de zogenoemde L-band. Deze zijn bedoeld voor lokale omroepen. Het probleem is alleen dat het uitzenden op de L-band zo extreem asociaal duur is dat uitzenden via de ether voor de gemiddelde lokale omroep zo een keertje of 20 duurder wordt. Ik heb, aan de hand van een rapport, namelijk doorgerekend dat je rustig uit kunt gaan van € 40.000,– per lokale omroep per jaar. Er is nagenoeg geen enkele lokale omroep die dat kan betalen en ik zie onze overheid ook geen paar miljoen toucheren om dit te betalen.

De optimisten onder u zullen nu nog orakelen over vier andere mogelijke allotments voor DAB. Hoe dat zit? Nou, de Staat heeft in al zijn wijsheid besloten om een bak frequenties te regelen die nog niet zijn toegewezen aan een bepaalde techniek. Uit deze stapel frequenties zou één DVB-T of vier DAB-muxen gehaald kunnen worden. Met vier DAB-muxen zijn we uiteraard goed op weg, ware het niet dat ook deze muxen pas rond 2020 volledig in gebruik kunnen zijn. Maar de kans dat deze ruimte daadwerkelijk naar DAB zal gaan is ongeveer nul.

Naast DAB en DVB-T is deze ruimte namelijk ook te gebruiken voor DMB en DVB-H. DMB is niets meer dan een upgrade van DAB – en daarmee mogelijk interessant – terwijl DVB-H een aanpassing is van DVB-T. Verschillende telco’s kijken echter al watertandend naar deze frequentieruimte. Ze willen het gaan gebruiken voor DVB-H, dat in potentie aanvullend kan werkend op UMTS en 4G. Alhoewel het geen enkel probleem is om radiostations op een DVB-H mux te zetten (én deze standaard specifiek is ontwikkeld voor portable ontvangst) kun je als beheerder van een dergelijke berg frequenties veel lucratievere dingen doen met de ruimte.

Kortom: Ik durf er 50 euro op te verwedden dat de politici nu al worden bewerkt om deze ruimte in te zetten voor DVB-H (of DVB-T). Waarmee de kansen van DAB definitief om zeep worden geholpen en Nederland de komende jaren vastzit aan analoge radio, zonder een duidelijk vooruitzicht om een digitale opvolger van FM.

Dat betekent overigens niet dat we nog decennia met analoge radio blijven zitten. De DRM-standaard (bekend van AM), wordt momenteel uitgebreid om uitzendingen op frequenties tot 120 MHz mogelijk te maken. Dat is dus inclusief de bestaande FM-band. De standaarden die momenteel worden ontwikkeld maken het ook mogelijk om te simulcasten, dus een analoog en een digitaal signaal op dezelfde frequentie. Hierbij wordt er ook een oplossing ontwikkeld voor landen die intensief met (N)SFN werken, zoals Nederland, België en Denemarken.

Alhoewel deze technieken nog relatief in de kinderschoenen staan kan er veel uit komen. Ook aan DAB wordt overigens nog gesleuteld (de boel wordt verbouwd om meer zenders in een multiplex te kunnen krijgen), aangezien er net is besloten om over te stappen op AAC+ in plaats van MPEG2. Daarmee kun je de getallen die ik hierboven heb genoemd qua aantallen radiozenders rustig verdubbelen.

Wat niet weg neemt dat DAB definitief dood is. Want alhoewel AAC+ een leuke codec is, zijn er een aantal landen die al ‘loeked-in’ zijn op de ‘oude’ DAB-standaard. Aangezien de rest van de wereld verder weinig enthousiasme toont voor DAB, zal deze techniek niet meer grootschalig door gaan breken.

Ook in Nederland is er al enkele tijd weinig enthousiasme. Je kunt de baas van de gemiddelde commerciële omroep makkelijker enthousiast krijgen voor een plan om een nieuwe publieke radiozender landelijke FM-dekking te geven dan voor een plan om eens stevig in DAB te investeren. And you know what? Ze hebben gelijk.

DAB is dood. Dead And Buried.

Dan nog één opmerking: Ik ben volgens mij één van de laatsten om DAB definitief dood te verklaren. De reden is dat ik tot voor kort nog kansen zag, mits er voldoende frequentieruimte losgeluld kon worden. DAB is de afgelopen jaren regelmatig op onjuiste gronden afgebrand. Er waren en zijn veel misverstanden en indianenverhalen over DAB en andere digitale technieken. Maar daar ga ik een andere keer nog wel op in.

Leuke theorie: In eerste instantie wordt
een nieuwe techniek zwaar overschat, vervolgens zwaar onderschat en
daarna krijgt men pas in de gaten hoe die techniek nu daadwerkelijk
uitpakt. Denk daar even over na. Internetradio en IPTV, anyone?

Dit
patroon heeft zich overigens al voltrokken op het Internet. De bubbel
die eind jaren ’90 ontstond klapte met donderend geraas uit elkaar, met
als gevolg dat het wereldwijde web van rekenmachines met een grote bek
(computers) nogal uit de mode raakte in het bedrijfsleven. De laatste
jaren heeft zich echter, in relatieve stilte, een revolutie voltrokken.
Steeds meer producten en diensten worden via het Internet geleverd, TPG
Post krijgt steeds minder werk en voor de belastingaangifte hoef je ook
de deur niet meer uit.

Het
grappige is dat je hetzelfde patroon inmiddels ook terugziet op het
gebied van Internetradio. De afgelopen jaren is er door verschillende
stations geïnvesteerd in online radio. Alhoewel die signalen soms
verkeerd worden geïnterpreteerd (‘Station A zet zwaar in op Internet’)
is er tegenwoordig geen enkele zichzelf respecterende zender die niet
minstens een 96Kbit/s stream in de lucht heeft. Je ziet de eerste
signalen van scepsis echter ook al ontstaan. In een interview met Arjen
Grolleman, dat recentelijk op deze site verscheen, gaf hij al aan dat
de luistercijfers wat hem betreft zwaar tegenvallen.

Dit patroon
zal zich de komende maanden tot jaren ook bij andere stations laten
zien. Het ontwikkelen van internetkanalen is deels een hype.
Radiostations stoken elkaar op. Je kunt er op rekenen dat Sky Radio
binnenkort ook met een berg themakanalen zal starten, al was het alleen
maar om niet achter te blijven bij Talpa. Ik gok dat Arrow vervolgens
zal volgen (PCM is eigenaar van Arrow en de Telegraaf Media Groep zit
diep in Sky). Michiel Bicker Caarten (BNR Nieuwsradio) riep onlangs nog
in zijn column dat de media de komende vijf jaar een revolutie
ondergaan. Convergentie is een modewoord geworden. Geen enkele zichzelf
respecterende radiobaas durft het aan om dit toverwoord niet uit te
spreken.

De daadwerkelijke luistercijfers zullen vervolgens
echter een desillusie worden voor de verantwoordelijke managers. Want
alhoewel er best redelijk via Internet geluisterd wordt, stelt het
relatief gezien nog steeds geen ruk voor. Internetkanalen zijn dwergen
vergeleken met hun ‘grote’ broers die via de kabel en de ether
uitzenden. Logisch, want is Internet portable? Nee. En wie luistert er
naar de radio via computerspeakertjes terwijl de home cinema set met
ingebouwde tuner ook je slaapproblemen kan verhelpen door Sky door zijn
speakers te laten gallen? (IK!, zei de gek).

Gevolg: een
backlash. De dames en heren beseffen zich dat ze iets té enthousiast
hebben ingezet op Internetradio en reageren door ietwat overenthousiast
op de rem te gaan staan. En vervolgens wordt Internet alsnog draadloos
en krijgen we alsnog een kleine revolutie. Alleen een paar jaartjes
later dan is verwacht. Dit heb ik al eens eerder geroepen, trouwens.
Herinnert u zich <a
href=http://www.radio.nl/2003/home/medianieuws/003.columns/default.asp?IntArticleID=90860>deze</a>
nog? Ik had toen de nodige scepsis over de techniek (heb ik overigens
nog steeds, we wachten braaf af of WiMax haar beloften waar kan gaan
maken) en ik ben ook nog wat afwachtend als het gaat om de effecten van
de ‘eindeloze ether’.

Uiteindelijk gaat die revolutie er
overigens wel komen, maar je daar maar geen zorgen over. Er komt een
moment dat Internet breedbandig draadloos wordt en dan is het hek van
de dam. Niet dat het dan allemaal direct gaat wijzigen – dat gaat
ergens tussen de vijf en tien jaar duren vanaf het moment dat Internet
mobiel is  – maar dan gaat het medialandschap wel drastisch op de
schop. Etherfrequenties blijven nog steeds vies veel geld waard, maak
je daar maar geen zorgen over. Er zal een grote behoefte blijven aan
grote publiekszenders.

Van FM zijn we de komende jaren ook nog
niet af. We zullen de komende jaren ook heel wat probeersels zien,
experimenten en andere projectjes. Sommige mensen zullen het slim
aanpakken en relatief kleinschalig gaan spelen met nieuwe technieken,
anderen negeren het volledig of zetten er te hard op in. Beide groepen
gaan miljoenen verbranden, maar de eerste groep komt er beter uit.

Waarom
het zo lang moet duren? Zowel radiostations als consumenten moeten
wennen aan de nieuwe technieken. Er moeten fatsoenlijke producten
worden ontwikkeld die aanslaan bij een relatief groot publiek. Het is
een utopie om te denken dat het eerste de beste hersenspinseltje gelijk
een doorslaand succes wordt. Door vallen en opstaan moeten radiozenders
leren om te gaan met de mogelijkheden. En de luisteraars moeten dat ook
leren. Daarnaast zijn sommige mensen nu eenmaal iets minder
ontvankelijk voor iets nieuws dan anderen.

Kortom: de hype
rondom Internetradio is snel afgelopen. Daarna zal het een tijd lang
rustig blijven om vervolgens in stilte alsnog toe te slaan. En IPTV
gaat hetzelfde doormaken. De eerste generatie zal slechts in beperkte
mate aanslaan totdat KPN, Wanadoo, Tele2 en Tiscali op termijn
doorkrijgen hoe ze het wel moeten doen. Tegen die tijd zijn we ook
verlost van ADSL2+ (vervangen door een draadloos netwerk of een
bekabelde oplossing met glasvezelsnelheden) waardoor nagenoeg ieder
nadeel van de techniek verdwenen is. In de tussentijd zal IPTV echter
ook door verschillende mensen voor dood worden verklaard.

Kortom:
heb geduld, het komt allemaal wel. Het hedendaagse modewoord
convergentie is binnenkort uit de mode, maar het concept erachter gaat
doorbreken. Maar nu nog even niet. Zullen we hier over vijf jaar nog
eens een boompje over opzetten?