Digitenne is een bedrijf dat digitale televisie verspreid via de ether. Ze maken daarvoor gebruik van vijf frequenties waar een bundel aan digitale zenders op wordt uitgezonden. Die kun je dan vervolgens weer ontvangen met een digitale ontvanger plus bijbehorende antenne, uiteraard alleen als je binnen het Digitenne dekkingsgebied woont. Je moet een abonnement nemen wat circa negen euro per maand kost, plus eventueel extra kosten voor extra ontvangers.

Ze zijn daar niet bijster succesvol in. Digitenne Holding, zeg maar het ‘moederbedrijf’ van Digitenne, draait miljoenenverliezen. Wat dacht u van 19,9 miljoen euro verlies over het meest recente boekjaar? Uit onderzoek dat door Economische Zaken is uitgevoerd, wat in de eerder genoemde briefwisseling is aangehaald, blijkt dat het niet in de lijn der verwachting is dat Digitenne ergens in de komende jaren zwarte cijfers zal gaan schrijven.

Dat is ook wel logisch. Zelfs met landelijke dekking voor Digitenne kan het bedrijf simpelweg niet op tegen het geweld dat binnen nu en maximaal vijf jaar in stelling zal worden gebracht door de huidige kabelmaatschappijen en hun nieuwe concurrenten. Je kunt er op wachten dat, als binnenkort meerdere bedrijven TV aan gaan bieden via Internet en de kabel wordt opengebroken, er een behoorlijk pittige concurrentieslag los kan barsten. Met het huidige aanbod en prijsniveau kan Digitenne daar simpelweg niet tegenop – dat kunnen ze in de huidige markt al niet. Ze hebben een zeer beperkte capaciteit – die ze nu al zo pittig benutten dat ze hun pakket in relatief lage kwaliteit doorgeven – en een uitbreiding van die capaciteit is niet eenvoudig gerealiseerd.

De afgelopen jaren heeft Digitenne echter op de rand van de afgrond gestaan. Digitenne had toen een financiële injectie nodig van de aandeelhouders. Één van die aandeelhouders, een consortium van de gezamenlijke omroepen, had al duidelijk aangegeven geen cent meer in Digitenne te willen steken. Het NOB wilde ook niet. Bleven over: Nozema en KPN. Er is vervolgens op voorspraak van het ministerie van Economische Zaken, toestemming gegeven aan Nozema om geld in Digitenne te pompen. Let wel: op dat moment wist EZ al dat Digitenne een bodemloze put is. Ze wisten ook al dat Digitenne in de huidige vorm nooit een fatsoenlijke concurrent zou kunnen worden voor de kabelmaatschappijen. Toch rechtvaardigden ze hun indirecte investeringen in Digitenne door te stellen dat het een grote concurrent voor de kabelmaatschappijen zou kunnen worden.

In 2003 kwam de hele financieringskwestie nogmaals aan de orde. Economische Zaken wilde eigenlijk weer geld in Digitenne pompen, via Nozema, maar het ministerie van Financiën is daar vervolgens dwars voor gaan liggen. Het gevolg was een pittige briefwisseling. Meegenieten? Dat kan <a href=”http://www.minfin.nl/default.asp?CMS_ITEM=1993EFB9945B4C559ACD7CBA12F34B5CX1X44607X39″ target=”_blank”>hier</a>. De uitkomst was dat Nozema niet meer verder mocht investeren, waarbij uiteindelijk KPN overbleef als enige partij die nog geld in Digitenne wilde pompen. Digitenne had zeer dringend geld nodig omdat het anders om zou vallen. We zaten inmiddels al in 2004.

Dat heeft KPN ook gedaan. In ruil daarvoor mocht het bedrijf, tegen eerdere afspraken in, haar belang in Digitenne uitbreiden van 30 naar 40 procent. Het belang van Nozema in Digitenne is tegelijkertijd ook uitgebreid van 30 naar 40 procent. Uiteindelijk ontstond daarmee de situatie dat KPN dus een groter belang kreeg in Digitenne, in ruil voor een lening die het bedrijf aan Digitenne heeft verstrekt.

De vraag die dan opdoemt is waarom KPN zo ongeveer als enige bedrijf ter wereld bereid was om geld in Digitenne te pompen. Het antwoord op deze vraag komt uit de vergunning van Digitenne en uit het jaarverslag van het bedrijf. Digitenne heeft een kredietfaciliteit van 21 miljoen gehad van KPN, die in principe op 31 december 2010 afloopt. Digitenne moet echter wel bepaalde targets halen. De targets gaan er van uit dat Digitenne per 1 januari 2007 winstgevend zal zijn op de ‘retail’ activiteiten. Indien de targets twee kwartalen achter elkaar niet gehaald worden, moet het geheel opnieuw worden bekeken, zoals het jaarverslag het eufemistisch uitdrukt. Daarnaast zou de hele kredietfaciliteit per 31 december 2007 opeisbaar kunnen zijn (het jaarverslag is er wat onduidelijk in).

Dan de vergunning. Digitenne moet tot 31 december 2007 (daar is de datum weer) tenminste 80 procent van haar capaciteit inzetten voor mediadiensten. Televisie dus. Vanaf 31 december 2007 is de vergunning echter vrij van restricties; vanaf die datum mag Digitenne alles ‘uitzenden’ via de frequenties wat ze goeddunkt. Als ze bijvoorbeeld een tekstuele weergave uit willen zenden van het geluid van polka dansende ijsberen (copyright Arjen Grolleman) dan mag dat.

Ondertussen probeert KPN ook om, door Nozema Services over te nemen, haar belang in Digitenne uit te breiden van 40 naar 80 procent. Nu ben ik niet zo’n conspiracydenker, maar ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat KPN vanaf 2008 de Digitenne frequenties in wil gaan zetten voor datacasting, het uitzenden van datasignalen dus. Met een meerderheidsbelang in Digitenne kan KPN eigenlijk doen met het bedrijf en dus ook met de frequenties wat het wil, dus als KPN Nozema Services over kan nemen hebben ze voor ’n prikkie een berg frequenties voor het lucratieve uitzenden van datadiensten. En als de overname mislukt, om wat voor reden dan ook, hebben ze de mogelijkheid om eind 2007 de stekker uit Digitenne te trekken. Zonder leningen kan Digitenne het namelijk vergeten; gezien de belabberde financiële positie hoeft het bedrijf ook niet bij bijvoorbeeld een bank aan te kloppen voor verdere leningen. Het eigen vermogen was namelijk bijna 44,2 miljoen negatief.

Een heel opvallend feit is dat er een afspraak was gemaakt dat KPN, na de uitbreiding van haar belang in Digitenne, geen verdere pogingen zou ondernemen om haar belang in Digitenne uit te breiden. Met de pogingen van KPN om Nozema over te nemen gaan ze dus dwars tegen deze afspraak in. Het Ministerie van Financiën, de verkopende partij, grijpt echter niet in. Ook een redelijk pittig advies van het NMa (ons nationale kartelschoothondje), dat fel tegen een overname van Nozema door KPN was, lijkt grotendeels te worden genegeerd.

De vraag is dan waarom Financiën zo soepel omgaat met negatieve adviezen en eerder gemaakte afspraken. Het antwoord laat zich raden: EZ wil blijven investeren in Digitenne, Financiën niet. Dat Economische Zaken daarmee de feiten rondom Digitenne volledig negeert is natuurlijk een ander verhaal. Financiën blijkt simpelweg aan de hoogste bieder te willen verkopen zonder verder na te denken over de consequenties.

Als KPN Nozema Services daadwerkelijk over mag nemen profiteert het bedrijf daarmee feitelijk van de staatssteun die in het verleden aan Digitenne is gegeven. Die staatssteun kwam voort uit een kortzichtig denkpatroon bij Economische Zaken, namelijk dat Digitenne een serieuze concurrent zou kunnen worden voor de kabelmaatschappijen. Ook bij Financiën, dat simpelweg aan de hoogste bieder lijkt te willen verkopen, tiert het kortzichtigheidsvirus welig. KPN krijgt daarmee een cadeautje, de concurrentie in verschillende markten (digitale televisie, omroepdiensten) is er niet mee gebaat en uiteindelijk is dus de belastingbetaler annex consument de klos. En het gevaar bestaat dat straks ook de radiostations het bokje zijn.

Je zou bijna gaan denken dat Zalm en Brinkhorst aandelen in KPN hebben. Of ergens een nevenfunctie die niet is opgegeven aan Balkje. Want waarom zouden ze anders, ondanks rapporten, adviezen, weerstand uit de markt en talloze andere zaken, gewoon doordrukken?