Het is moeilijk voor te stellen, maar aanvankelijk gelooft slechts een handvol mensen in het succes van Big Brother. Maandenlang trekt televisieproducent John de Mol met zijn vernieuwende programmaconcept langs de tv-stations. “Dit kun je niet maken”, luidt steevast de reactie. “Dit is afschuwelijk.” Toch kijken op donderdag 16 september 1999 ruim 1,1 miljoen mensen naar de eerste uitzending – een marktaandeel van 28 procent – en zijn tijdens de finale op 30 december 3,3 miljoen kijkers getuige van een historisch moment: Bart Spring in ‘t Veld verlaat het huis in Almere als eerste in een lange rij Big Brother-winnaars.

De naam Big Brother verwijst naar de roman 1984 van George Orwell , waarin een maatschappij geregeerd wordt door een allesziende en controlerende ‘Big Brother’. Ook in de televisiecreatie van John de Mol en partnerproducent Paul Römer worden twaalf bewoners in een huis vol camera’s worden 24 uur per dag, zeven dagen per week in de gaten gehouden. Niets ontgaat het oog van de kijkers, die de ontwikkelingen in het huis via een live videostream op internet volgen. Op tv wordt dagelijks een compilatie van de voorafgaande dag uitgezonden. De sociale druk in het huis wordt nog opgevoerd als de deelnemers elke week twee medebewoners moeten nomineren, waarna er één door de televisiekijkers wordt weggestemd. Degene die uiteindelijk overblijft wint (in de eerste serie) 250.000 gulden.

In 1999, kort voordat reality tv schering en inslag zou worden op televisie, vindt men het idee weerzinwekkend. Weerzinwekkend, maar wel intrigerend. In de aanloop naar de eerste uitzending doen de media verslag van heftige discussies over de ethische aanvaardbaarheid van het concept. Psychologen voorspellen dat de deelnemers gek zullen worden. Critici spreken hun verontrusting uit over de zegeviering van ‘onfatsoenlijke tv’ – op internet zullen alle beelden ongecensureerd te zien zijn. En welk publiek gaat vrijwillig 24 uur per dag kijken naar mensen die voornamelijk niets doen?

In hun opwinding weigeren de sceptici te zien wat John de Mol als geen ander doorheeft. Hij ontwaart twee trends, die hij op uitgekiende wijze weet samen te smeden tot zijn succesformule. Ten eerste is er de hang naar onbeschaamd voyeurisme van een publiek dat de webcam ontdekt en warmloopt voor Expedition Robinson (1997), een voor het eerst in Zweden uitgezonden programma waarin zestien deelnemers op een tropisch eiland elkaar één voor één moeten wegstemmen. Ten tweede lijkt de opmars van nieuwe media als mobiele telefonie en breedband internet vlak voor aanvang van het nieuwe millennium onstuitbaar.

Het resultaat is een revolutionair format waarin televisie, internet en mobiele telefonie voor het eerst volledig met elkaar ‘convergeren’. Terwijl de kijkers (al dan niet stiekem op de werkplek) aan hun computerscherm gekluisterd zitten om de ‘hoogstaande’ conversaties tussen de Big Brother-bewoners – al snel het gesprek van de dag – niet te missen, en zij gretig hun invloed op het verloop van de show uitoefenen door te stemmen op hun favoriet, stromen de inkomsten bij producent Endemol binnen. Uit e-commerce, maar vooral uit de kosten die verbonden zijn aan het stemmen via betaalnummers en sms.

Hoewel het principe van de reality soap in 1999 niet geheel nieuw was – programma’s als The Real World ( MTV , 1992) en het genoemde Expedition Robinson (Zweden, 1997) draaiden ook om de verwikkelingen tussen echte personen die voortdurend gefilmd worden – wordt Big Brother, door haar ingenieuze en bovenal lucratieve samensmelting van kanalen tot één interactief mediacircus, de stamvader van spin-offs als De Bus (SBS6, 2000), The Bar (Yorin, 2002) en The Farm (Yorin, 2005). Inmiddels zijn in Nederland zes Big Brother-series op de buis geweest. Ook internationaal boekt de formule succes. Vijfendertig andere landen hebben één of meerdere series uitgezonden en in totaal zijn Big Brother-uitzendingen in 58 landen te zien geweest.

Evenwel was de grondlegger van de real life soap, de man die stemmen via sms groot maakte en er miljardair mee werd, nergens geweest zonder een zender die zijn “afschuwelijke” programma wilde uitzenden. Een zender die zijn vooruitziende blik deelde. Een grensverleggende zender die de uitdaging aandurfde. Die vond John de Mol in Veronica.

Tags: Big Brother
Categories: RTV Gids, Waar was u toen..

This entry was posted on Thursday, June 26th, 2008 at 10:33 am and is filed under RTV Gids, Waar was u toen... You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can skip to the end and leave a response. Pinging is currently not allowed.